نوٹس / مشقی سوالات و حل: پنجابی جماعت 9 و 10 پنجاب ٹیکسٹ بک بورڈ لاھور پاکستان

[bws_pdfprint display=”pdf,print”]

نوٹس / مشقی سوالات و حل: پنجابی جماعت 9 و 10 پنجاب ٹیکسٹ بک بورڈ لاھور پاکستان

حصہ نثرجماعت نہم

باب 1 ۔    ذات نبی ﷺ دی رحمت جھڑیاں

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔ مضمون “ذاتِ نبیﷺ دی رحمت جھڑیاں” کس نے لکھیا اے؟

(الف)                                                                                                           میاں محمد بخش                                                                                             (ب)                      قدرآفاقی                                                                                          (ج)                ڈاکٹرعصمت اللہ زاہد                                                                 (د)                    حسین شاد

2۔ “رحمتہ العالمین ” دا مطلب کیہ اے؟

(الف)          سارے مسلماناں لئی رحمت   (ب)                           سارے جہاناں لئی رحمت    (ج)                      سارے انساناں لئی رحمت    (د)           سارے جانداراں   لئی رحمت

3۔ کس ہستی نے قرآن پاک دی عملی تفسیر اپنے عمل راہیں پیش کیتی؟

(الف)                                                                                                                         حضرت محمدﷺ            (ب)                         حضرت ابوبکر صدیق                                                                              (ج)                                                                                                            حضر ت عمر   (د)              حضرت علی

4۔ قبادامقام مدینہ منورہ توں کنے میل دور اے؟

(الف)                                                                                                         اک میل                                  (ب)                      دو میل                                                      (ج)               تن میل       (د)                                                                                     چار میل

5۔ہجرت کرن ویلے حضورﷺ نے قبادے مقام تے کناچر قیام فرمایا؟

(الف)                                                                                                         تن دن                                                                                                                                                                                         (ب)                                                                  ست دن                                                                                                               (ج)                                                              دس دن                                                                                                                          (د)                                                                                      چودہ دن

6۔ مدینہ منورہ اپڑن دے بعد حضورﷺ نے جیہڑی مسجد تعمیر کروائی اوہداناں کیہ اے؟

(الف)                                                                                                          مسجدِ قباء                (ب)                                                            مسجدِ نبویﷺ                                                                                                               (ج)                         مسجدِ الحرام                                                                                                                                                        (د)                      مسجدِ مدینہ

7۔ موتہ دی جنگ لئی کس سال لشکرگھلیا گیاسی؟

(الف)                                                                                                           5 ہجری                                  (ب)                                                                           7 ہجری                                                                                            (ج)                               8ہجری                      (د)                                                                                           دس ہجری

8۔حضورﷺ نے اپنی حیاتی دا اخیری لشکر کس صحابی دی سالاری وچ بھچن داحکم دتا سی؟

(الف)                                                                                                           حضرت ابوبکر صدیق                                                                                                                                                                                                                                             (ب)                    حضرت اسامہ بن زید                                                                                            (ج)                                                                    حضرت علی                                                                     (د)                                         حضرت عبدالرحمن بن عوف

9۔مکے توں ہجرت کرکے مدینے آون ولے صحابہ نوں کیہ آکھیاجاندااے؟

(الف) انصار                                                    (ب)                                                              مہاجر                                                                                      (ج)        سنگی                                                          (د)                                            صحابی

10۔ جدوں انصار تے مہاجراں نوں بھرابھرا بناون لئی حضرت انس بن مالک دے گھر سارے انصار تے مہاجر کٹھے ہوئےاوس ویلے مہاجراں دی تعداد کنی سی؟

(الف)                                                                                                          25              (ب)                                        35                                                                             (ج)                                                                                 45                                                                                       (د)                                          55

جوابات: (1-ب)(2-ب)(3-الف)(4-ج)(5-د)(6-ب)(7-ج)(8-ب)(9-ب)(10-ج)

مختصرجوابی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ حضورﷺ نوں اللہ سوہنے نے قرآن وچ کیہ آکھ کے وڈیایااے؟

اللہ تعالیٰ نے قرآن پاک وچ حضرت محمدﷺ نوں “رحمۃ للعالمین ” آکھ کے وڈیایا اے یعنی آپؐ دی ذات سارے جہاناں لئی اللہ دی رحمت دا وسیلہ نیں۔

2۔ حضورﷺ کس دن ہجرت کر کے قباء دے مقام تے اپڑے؟

ہجرت توں بعد 8-ربیع الاول 13 نبوی ؐ نوں پیر والے دن حضوراکرمﷺ اپنے کجھ جانثاراں نال قباء دے مقام تے اپڑے۔

3۔ حضورﷺ نے مساوات محمدیﷺ داعملی نمونہ کنج پیش کیتا؟

قباء وچ حضورﷺ نے چوداں دن قیام کیتاتے صحابہ نال رل کے مسجد دی تعمیر لئی اٹاں ڈھوندے رہے۔ مدینہ اپڑ کے وی مسجدِ نبوی دی اُساری لئی ودھ چڑھ کے حصہ لیندے رہے ۔ ایس ویلے آپؐ نے مزدوراں والے کپڑے پائے سن۔

4۔ حضور ﷺ نے جنگِ موتہ دی سالاری کس صحابی دے حوالے کیتی تے کیہ فرمایا؟

حضورﷺ نے موتہ ول لشکر ٹوردیاں حضرت زیدبن حارث نوں سالاری عطا کیتی تے آکھیا کہ جے زیدشہید ہو جان تاں حضرت جعفر طیار نوں جھنڈا دے دینا تے جے اوہ و ی شہید ہو جان تاں تہاڈے سردار عبداللہ بن رواحہ ہون گے۔ اوہناں دی شہادت پچھوں تسیں اپناسالار مرضی نال بنا لینا۔

5۔ لوکاں زیدبن حارثہ دی سالاری تے اعتراض کیتا تاں حضورﷺ نے کیہ فرمایا؟

کجھ لوکاں نے جدوں حضرت زید بن حارثہ دی سرداری تے اعتراض کیتا تاں حضورﷺ نے فرمایا۔ رب دی سونہہ !حارثہ امارت تے سالاری دے مستحق نیں تے اوہ تہاڈے وچوں نیکاں وچ گنے جاندے نیں۔

6۔ جدوں کوئی مہاجر مدینے اپڑدا تاں انصار دی کیہ خواہش ہوندی؟

جدوں کوئی اسلام دا عاشق تے تیراں تے تلواراں تو بچ کے مدینے اپڑدا تاں ہر انصاری دی خواہش ہوندی کہ آؤن والا مہاجر اوہدنے کول  ای ڈیرا لاوے۔ ایتھوں تیک کہ کئی وار قرعہ پاکے فیصلہ کرنا پیندا۔

7۔ ایس سبق دے چانن وچ حضورِ اکرمﷺ دے پیغام نوں اپنے لفظاں وچ بیان کرو؟

اللہ سوہنے نے قرآن وچ حضرت محمدﷺ دی تعریف کردیاں آپﷺ نوں سارے جہاناں لئی رحمت آکھیا اے۔ حضورﷺ نے اپنے آپ نوں قرآن پاک دی عملی تفسیر بنا کے پیش کیتا تے قرآن پاک دااک اک لفظ لوکاں تیک اپڑایا تے اُمت نوں اسلامی اُصولاں مطابق حیاتی گزارن دا سبق دتا۔ اسلام انسان نوں ہرتھاں تے مدد کردااے۔ نبی ﷺ نے صحابہ کرام رضی اللہ عنہ دی وہنے طریقے نال تربیت فرمائی ۔آخری حج ویلے آپﷺ نے بُریاں رسماں تے رواجاں نوں مکان دا اعلان کیتا۔

ہجرت توں بعد آٹھ ربیع الاول 13 نبویؐ نوں آپﷺ اپنے کچھ ساتھیاں نال مدینہ منورہ توں تن میل دور قباء دے مقام تے اپڑے تے ایتھے صحابہ کرام رضی اللہ عنہ دے مشورے نال مسجدِ قباء بنوائی ۔ایس مسجد دی تعمیر ویلے حضورﷺ صحابہ کرام رضی اللہ عنہ نال مل کر اٹاں تے گارا ڈھوندے رہے تے فیر مسجدنبوی ﷺ دی تعمیر ویلے آپﷺ نے ودھ چڑھ کے حصہ لیا۔

اسلامی مساوا ت دا اک نظارہ اوس ویلے وی ویکھن نوں ملیا جدوں 8 ہجری وچ اک لشکر موتہ جان لئی تیارہویا تاں آپﷺ نے اوہدی سالاری حضرت زیدبن حارث نوں عطاکیتی تے فرمایا کہ زیدرضی اللہ عنہ دے شہید ہون دی صورت وچ حضر ت جعفر بن ابی طالب سالار ہون گے تے جے اوہ وہ شہید ہوجان تاں عبداللہ بن رواحہ سالارہون گے تے اوہناں دی شہادت پچھوں تسیں اپنی مرضی نال جینہوں چاہوسالار مقرر کر لینا۔ ایس لشکر دے سالار زید بن حارث غلام رہ چکے سن پر آپﷺ نے دوجے صحابہ دی موجودگی وچ اوہناں نوں سالار بنا کے اسلامی مساوات ،عدل تے انصاف دابول بالا کیتا۔ فیرجدوں آپﷺ نے اپنی زندگی داآخری لشکر حضرت اسامہ بن زید دی قیادت وچ پھجن دا اعلان کیتا تے غلام زادہ ہون پاروں اوہناں دے مخالفت دے چرچے ہوئے تاں نبی پاکﷺ نے منبر تے کھلو کے فرمایا کہ اسامہ نیکاں وچوں گنے جاندے نیں۔ ایس لئی اوہ سالاری دے حق دار نیں۔

قرآن پاک وچ مسلمانوں نوں بھائی بھائی آکھیا گیا اے تے نبی ﷺ نے اللہ دی راہ وچ مکہ چھڈ کے مدینے آون دالے مہاجراں تے مدینے دے انصارمسلماناں نوں بھرابھرا بنادتا۔ انصار مال دار نہیں سن پر نبی پاکﷺ دی تربیت تے برکت پاروں اوہناں چ سخاوت تے اپنے مہاجر بھراواں لئی اینی محبت پیدا ہوئی کہ اوہ ہر قربانی دین لئی تیار سن۔ جدوں وی کوئی مہاجر مکے توں ہجرت کر کے مدینے اپڑدا تاں ہرانصاری دی خواہش ہوندی کہ آون والااوہدا مہمان بنے۔ کئی وار قرعہ اندازی کرنی پیندی۔ انصار چائیں چائیں مہاجراں نوں اپنے گھر لے کے جاندے تے اوہناں دی ہرطرحاں سیواکردے۔ اہناں نوں اپنے مکان، جائیداد تے زمین پھانڈے وچ ادھا حصہ دے دیندے تے ایس خدمت پاروں اپنے مقدراں تے ناز کردے۔ حضورﷺ نے مہاجراں داپکا بندوبست کرن  لئی مہاجراں تے انصار وچ بھائی چارے دا اجیہا رشتہ قائم کردتا جیہڑا خونی رشتیاں توں وی ود ھ سی۔ آپﷺ نے حضرت انس بن مالک دے گھر سارے مہاجراں تے انصاراں نوں کٹھا کیتا تے اک اک مہاجر تے انصارنوں سچ مچ دے بھرابھرا بنادتا۔ ہرانصاری اپنے مہاجربھرانوں نال لے گیا تے گھر دیاں شیواں وچ اچھ دا حصے دار بنا لیا۔

8۔ حضرت عبدالرحمن بن عوف عرب دے مشہور تاجر کیوں بنے؟

حضورﷺ نے حضرت عبدالرحمن بن عوف نوں حضرت سعد بن الربیع انصاری دا بھرا بنایا۔حضرت سعد نے دوجے انصار بھراواں وانگوں اپنے ایس مہاجر بھرانوں اپنا ادھا مال دین دی پیشکش کیتی پر حضرت عبدالرحمن بن عوف نے اوہناں کولوں مال لین دی تھاہ اوہناں توں بازار دا رستہ پچھیا تے تجارت شروع کردتی۔ اللہ سوہنے نے اوہناں دے کاروبار وچ برکت پائی تے چھیتی ای اوہ مدینہ پاک دے مشہور تے مال دار تاجراں وچ شمار ہون لگ پئے۔

9۔ کالم (الف) دے ادھورے فقریاں نوں کالم (ب) دے ادھورے فقریاں نال ملا کے مکمل جملے لکھو۔

نامکمل جملے

ب الف
1۔ قدم قدم تے رہنمائی کردااے۔ 1۔ آپ ﷺ د ی ذات سارے جہاناں لئی۔۔۔۔۔
2۔ مساوات محمدیﷺ دا عملی نمونہ پیش کیتا اے۔ 2۔ اسلام ہرانسان دی۔۔۔۔۔
3۔ تے حق داری دے ستھرے نمونے پیش فرمائے 3۔ آپﷺ ہوراں اسلامی مساوات ،عدل ،انصاف۔۔۔۔
4۔  بہت اُچا سی۔ 4۔ آپﷺ دا اخلاقی نمونہ۔۔۔۔
5۔ اللہ دی رحمت دا وسیلہ اے۔ 5۔ مسجد دی تعمیر ویلے آپﷺ ہوراں۔۔۔۔۔۔

مکمل جملے:

1۔ آپﷺ دی ذات سارے جہاناں لئی اللہ دی رحمت دا سیلہ  اے۔

2۔ اسلام ہرانسان دی قدم قدم تے رہنمائی کردااے۔

3۔ آپﷺ ہوراں اسلامی مساوات ،عدل،انصاف تے حق دارے سے ستھرے نمونے پیش فرمائے۔

4۔ آپﷺ دا اخلاقی نمونہ بہت اُچاسی۔

5۔ مسجد دی تعمیر ویلے آپﷺ ہوراں مساوات محمدیﷺ دا عملی نمونہ پیش کیتا۔

باب 2۔ لمیاں اُڈیکاں

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔ افسانہ لمیاں اُڈیکاں کس نے لکھیا اے؟

(الف)                                                                                                           فرخندہ لودھی                   (ب)                      پروین ملک                                                                                          (ج)               غلام دستگیر ربانی                                                               (د)                    راجا رسالو

2۔ صادق دا پیوکیہ کردا سی؟

(الف)               پٹواری  (ب)                           سکول ماسٹر   (ج)                                                       محکمہ مال وچ کلرک           (د)                                   واہی بیجی

3۔صادق دی منگیتر داناں کیہ سی؟

(الف)                                                                                                                         اللہ رکھی      (ب)                          نسیم بیگم                                                                              (ج)    شاہدہ جبیں                             (د)                                                                              دلشاد بیگم

4۔ صادق کس مضمون وچ ایم اے کررہیاسی؟

(الف)                                                                                                         ایم اے پنجابی                                                                                                                                                        (ب)                      ایم اے اردو                                                                                                                                                           (ج)               ایم اے فلسفہ                                                                                     (د)                                                                                     ایم اے اسلامیات

5۔صادق کس شہر وچ پڑھداسی؟

(الف)                                                                                                         کراچی                                                       (ب)                                                                  فیصل آباد                                                                                                        (ج)                    ملتان                                                                                                                    (د)                                                                                      لاہور

6۔ صادق لئی ٹپہ گاؤن والی دوروں نیڑیوں اوہدی کیہ لگدی سی؟

(الف)                                                                                                          چاچے دی دھی           (ب)                                                            پھپھی دی دھی                                                                                                         (ج)                 ماسی دی دھی                                                                                                                                                        (د)              مامے دی دھی

7۔ ٹپہ سن کے صادق نوں ٹچکرکرن والے منڈے داکیہ ناں سی؟

(الف)                                                                                                          عقیل                                 (ب)                                                                           عدیل                                                                                            (ج)                                                                                                      رفیق                   (د)                                                                                           منشاء

8۔صادق جس کڑی دے ویاہ تے پنڈ آیا ہویا سی، اوہ اوہدی کیہ لگدی سی؟

(الف)                                                                                                           چاچے دی دھی                                             (ب)                     پھپھی دی دھی                                                                                    (ج)                                                                    ماسی دی دھی                                                                     (د)                                         مامے دی دھی

9۔صادق دی منگیتر کنیاں جماعتاں پڑھی ہوئی سی؟

(الف)                                        اکا ان پڑھ                                         (ب)                                                              میٹرک                                                                                  (ج)                                                                       ایف اے                                                          (د)                                            بی اے

10۔ مہندی والی رات کڑیاں کیہ گارہیاں سن؟

(الف)                            گھوڑیاں                                                                                                                                                            (ب)                                        گدا                                         (ج)                                                                                 ٹپے                                                                                       (د)                                          بولیاں

جوابات: (1-الف)(2-ج)(3-ب)(4-ج)(5-د)(6-د)(7-ج)(8-ج)(9-الف)(10-ج)

مختصر سوالاں دے جواب دیو۔

سوال 2۔ تھلے دتے گئے سوالاں دے مختصر جواب لکھو۔

1۔ صادق دے خاندان وچ کیہ رواج سی؟

صادق دے خاندان وچ کسے دوجے خاندان دی کڑی نال ویاہ نہیں کردے سن۔ایسے پاروں بڈھیاں سیانیاں فخر نال آکھدیاں سن کہ ددھ ددھ ہوندا اے تے پانی پانی ۔ اوہناں دے خاندان وچ نہ کوئی باہروں آئی تے نہ ای باہر گئی سی۔ میری دھی تیرے گھر تے تیری بھین میرے گھر والا حساب سی۔

2۔ صادق دی منگیتر نسیم بیگم بارے کجھ اکھر لکھیں؟

صادق دی منگیتر نسیم بیگم عرف گھرجائی سدھی جیہی عام کڑی سی۔ اوہ صادق توں باراں تیراں سال نکی سی تے ان پڑھ وی سی۔ پراوہدے مامے دی دھی سی تے اوہدے نسیم جمدیاں سارای خالد نال منگی گئی سی۔

3۔ صادق ماسی دی دھی دے ویاہ تے کیوں نہیں جاناچاہنداسی؟

جدوں صادق نوں ماسی دی دھی دے ویاہ دا سدا آیا۔اوہ ایم اے فلسفہ دے آخری امتحان دی تیاری کررہیاسی۔ اوہ امتحان پاروں شادی تے نہیں جانا چاہندا سی۔

4۔ جدوں صادق پنڈاپڑیا تاں کڑیاں کیہ کہہ رہیاں سن؟

صادق جدوں پنڈ اپڑیا تاں گاؤن والیاں کڑیاں نوں کھان پین بھلاہویاسی ،ڈھولکی ،روڑا، تاڑی تے ٹپے۔ اک توں اک ٹپہ آرہیاسی۔

5۔ سجاد ڈسپنسر نوں صادق دی ماں پسند کیوں نہیں کردی سی؟

سجادڈسپنسر اپنیاں دھیاں نوں پڑھارہیاسی ایس لئی صادق دی ماں اوہنوں نوں آزاد خیال کہندی اے۔ صادق دی ماں داخیال سی کہ پڑھ لکھ کے کڑیاں مونہہ زور ہوجاندیاں نیں۔

6۔ کالج دے پرنسپل نے صادق دے ابے نوں کیہ آکھیا سی؟

کالج دے پرنسپل نے صادق دے ابے نوں آکھیا کہ امتحاناں دے بعدادارے دی ذمہ داری مک جاندی اے ۔ایس لئی سانوں اوہدے بارے کوئی پتہ نہیں کہ اوہ کتھے وے۔

7۔ تھلے دتے گئے غلط بیانات نوں صحیح کر کے لکھو؟

الف۔ افسانے دے کردار حقیقی ہوندے نیں۔

ب۔ افسانہ صرف لطف لین لئی پڑھیاجاندااے ۔ایہداحقیقی زندگی دے مسئلیاں نال کوئی تعلق نہیں ہوندا؟

ج۔ افسانے دی کہانی سچی ہوندی اے۔

د۔ افسانے پڑھ کر مکمل کہانی دا احساس ہوندااے۔پڑھن والے کہانی دے اگلے حصے دی پیاس محسو س نہیں کردے گا کہ اگانہہ کیہ ہووے گا۔

ہ۔ افسانے وچ کوئی اخلاقی سبق نہیں ہوندا تے نہ ای معاشرے دیاں خرابیاں اتے چوٹ ہوندی اے۔

صحیح بیان:

الف۔ افسانے دے کر دار عام طور تے غیر حقیقی ہوندے نیں پر کئی وارافسانہ نگار حقیقی کردار وی لکھ دیندے نیں۔

ب۔ افسانہ صرف لطف لین لئی نہیں پڑھیا جانداسگوں ایہداحیاتی نال بہت گوہڑا رشتہ ہوندااے ۔ افسانہ اصل وچ حیاتی دے کسے اک پہلونوں بیان کرن دا ناں اے۔

ج۔ افسانے دی کہانی نہ سچی ہوندی اے تے نہ ای جھوٹھی سگوں ایہدے وچ سچ تے جھوٹھ دی آمیزش کیتی جاندی اے۔ جس پاروں افسانہ زندگی دی تصویر نظر آوندا اے۔ افسانہ نگار سچیاں کہانیاں وی لکھ دیندے نیں پر اجیہی صورت حال وچ اوہ کرداراں تے تھاواں دے ناں تے واقعات دی ترتیب بد ل دیندے نیں سگوں کجھ گلاں اپنے کولوں وی شامل کردیندے نیں۔

د۔ افسانہ کیوں جے حیاتی دے کسے اک پکھ دی تصویر ہوندااے تے ایس نوں پڑھن دے بعد اکثر اگے کیہ ہویا جانن دی سدھر پیداہوندی اے۔ مثال دے طور تے ایسے افسانے “لمیاں اُڈیکاں” پڑھن توں بعد ایہہ جانن دی ضرورت تاں محسوس ہوندی اے کہ صادق نے نسیم نال ویاہ نہیں کیتا تاں کیہدے نال کیتا۔

ہ۔ ہر افسانے وچ کوئی نہ کوئی اخلاقی سبق ضرور لکھیا ہوندااے۔ جسراں ایس افسانے وچ اک پاسے ماپیاں لئی سبق اے کہ اوہ نکی عمرے بچیاں دیاں شادیاں تے منگنیا ں نہ کرن تاں دوچے پاسے اولاد لئی وی ایہہ سبق موجود اے کہ اپنی نکی جیہی خوشی واسطے بڈھے ماں پیو نال رس کے چلے جانا ٹھیک نہیں سگوں اوہناں نوں دلیلاں نال وی سمجھایا جاسکدا اے تے جے اوہ نہ منن تاں فیر اوہناں دی دائے دا احترام کرنا چاہیدااے۔

سبق 3۔ قائداعظمؒ دے کچھ یادگار واقعے

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔ مضمون “قائداعظمؒ بارے کجھ یادگارواقعے “کس نے لکھیا اے؟

(الف)                                                                                                           فرخندہ لودھی                         (ب)                      حمید الفت ملغانی                                                                                         (ج)                رؤف شیخ                                                               (د)                    سیداختر جعفری

2۔ کس کارکن نے عقید ت نال قائداعظمؒ دے پیراں نوں ہتھ لان دی کوشش کیتی سی؟

(الف)             غلام حسین ہدایت اللہ   (ب)                           خواجہ اشرف احمد   (ج)                               ذکی الدین پال      (د)                                                                                                                   محمد یامین خاں

3۔ 24دسمبر1945ء و چ وارڈ ڈسٹرکٹ مسلم لیگ دے کارکن وچوں اک کیہ کیتا سی؟

(الف)                                قائداعظم ؒ دی شان چ گستاخی کیتی      (ب)                 قائداعظمؒ تے حملہ کردتا                                                                            (ج)                قائداعظمؒ دا ہتھ چمیا                                                                                  (د)                                                                              قائداعظم دے پیریں ہتھ لایا

4۔ کس وزیراعظم نے مسلم لیگ دی ہائی کمان نال مشورہ کیتے بناں اک انگریز نوں وزیر بنادتا؟

(الف)                                                                                                        سرغلام حسین ہدایت اللہ                                         (ب)                      لیاقت علی خاں                                                          (ج)          مولابخش                                                                                                                                                                       (د)                                                                                     محمد یامین خاں

5۔غلام حسین ہدایت اللہ نے کس انگریز نوں وزیر زراعت بنایا سی؟

(الف)                                                                                                         مسٹر تھامسن                      (ب)                                                                  مسٹرگراہم بیلی                                                                                                               (ج)                                                              مسٹر ریڈ کلف                                                         (د)                                                                                      مونٹ بیٹن

6۔ کس طالب علم رہنما نے قائداعظمؒ نوں تقریر کرن توں ڈک دتا؟

(الف)                                           محبوب عالم                                                                                                                                    (ب)                                      محمد نعمان                                                                                                               (ج)                                                                                            محمد یامین خاں                         (د)                                                مختارزمن

7۔ شاہِ پاکستان دا نعرہ لگن تے قائداعظمؒ نے کیہ ردِ عمل ظاہر کیتا؟

(الف)                                                                                                           غصے ہوئے                                                        (ب)                                                                           خوش ہوئے                      (ج)                                       آکھیا کہ پاکستان وچ کوئی بادشاہ نہیں ہووے گا                                                                (د)                                                                                           چپ رہے

8۔قائداعظم ؒ دے خیال وچ پاکستان کنج دا ملک ہووے گا؟

(الف)                                   اسلامی                                                                                                                                                                                                                                             (ب)                      ایٹمی                                                                                          (ج)                                                                    آمرانہ                                                                    (د)                                         جمہوری

جوابات: (1-ب)(2-ب)(3-ج)(4-الف)(5-الف)(6-ب)(7-ج)(8-د)

سوال 2۔ مختصر سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ انہیں واقعیں وچوں قائداعظمؒ دے کیہڑے کیہڑے اُصول سامنے آندن؟

ایہناں واقعیاں نوں پڑھن توں بعد قائداعظمؒ محمد علی جناح دے ایہہ اُصول واضح ہوکے سامنے آوندے نیں۔

1۔ قائداعظمؒ خوشامد توں سخت نفرت کردے سن تے جدوی کسے اوہناں دی خوشامد کرن دی کوشش کیتی ،اوہناں اوسے ویلے اوس بندے نوں ٹھاک دتا۔

2۔ قائداعظمؒ بہت زیادہ اُصول پسند سن تے اوہ اُصولاں اتے کسے دی صورت وچ سمجھوتہ نہیں کردے سن۔

3۔ قائداعظمؒ امانت وچ خیانت اکا نہیں کردے سن۔

4۔ قائداعظمؒ ضابطے دی کاروائی کرن دے حق وچ سن تے کسے لئی وی ضابطے دی کاروائی نوں پچھے پانا جائز نہیں سمجھدے سن۔

5۔ حکومتی معاملات وچ اوہ حقیقی جمہوریت دے قائل سن۔ جس وچ سارے انساناں نوں برابر حقوق حاصل ہوندے نیں۔

2۔ بے ترتیبے لفظاں کوں ترتیب وچ لیا کے جملے بناؤ۔

1۔ ایں، محسوس، گالھ ، کیتا،قائداعظمؒ ، وی، کوں ، انہیں۔

2۔ رفع، کرڈتی، غلط فہمی، قائداعظمؒ،ایہد۔

3۔ شامل، کوں، مولابخش، کرگھدا۔

4۔ چاہندی، ہئی، جلسہ کرن، مسلم لیگ۔

5۔ بیا،لیڈر،کوئی، جاہ ،قائداعظمؒ، دی، ہوندا۔

ترتیب والے درست جملے

1۔ قائداعظمؒ انہیں وی ایں گالھ کوں محسوس کیتا۔

2۔ قائداعظمؒ ایہہ غلط فہمی رفع کرڈتی۔

3۔ مولابخش کوں شامل کرگھدا۔

4۔ مسلم لیگ جلسہ کرن  چاہندی ہئی۔

5۔ قائداعظمؒ دی جاہ کوئی بیالیڈر ہوندا۔

3۔ جدوں اک بندے قائداعظمؒ داہتھ چم لیا تاں اوہناں کیہ فرمایا؟

24دسمبر1945ء نوں اک جلسے دوران اک بندے نے مصافحہ کردیاں قائداعظمؒ دا ہتھ چم لیا۔ ایہ ویکھ کے قائداعظمؒ نے فرمایاکہ لوک مینوں معمولی بندہ سمجھیا کرن، پیرومرشد نہ سمجھنانج طریقے نال سرجھکا ون دی عادت پئے جاوے گی تے شخصیت پرستی نقصان دین والی بیماری اے۔

4۔ کس بندے نے قائداعظم دے پیراں نوں ہتھ لاون دی کوشش کیتی تے اوہناں کیہ ردِ عمل ظاہر کیتا؟

خواجہ اشرف نے اک وار عقید ت دے جوش وچ قائداعظمؒ دے پیراں نوں ہتھ لاون دی کوشش کیتی تاں قائداعظم ؒ نے ایس گل دا بُرامنایا تے آکھن لگے کہ صرف اللہ سائیں اگے جھکنا ضروری اے کیوں جے اسلام ایسے گل تے روز دیندااے۔

5۔ غلام حسین ہدایت اللہ نے کیہ بے اُصولی کیتی تے اوہداکیہ نتیجہ نکلیا؟

وزیراعظم سندھ غلام حسین ہدایت اللہ نے اپنااختیار ورتدیاں مسلم لیگ دی ہائی کمان نال مشورہ کیتے بناں ای  اک انگریز مسٹرتھامس نوں وزیرِ صحت بنادتا۔ اوہناں دا ایہ قدم اُصول دے خلاف سی۔ لہٰذا قائداعظمؒ نے اوس نوں بلاکے آکھیا کہ یاں تاں انگریز وزیر نوں برطرف کرتے یاں آپ وزیراعظم دے عہدےتوں استعفیٰ دے جس پاروں آخرکار تھامس نوں وزرات چھڈنی پئی۔

6۔ مولابخش نے استعفیٰ کیوں دتا سی؟

مولابخش مسلم لیگی نہیں سن۔ سرغلام ہدایت اللہ نے اوہناں نوکابینہ وچ شامل کیتا تاں قائداعظم ؒ نے مطالبہ کیتا کہ یاں اوہ مسلم لیگ وچ رل جان یاں وزارت چھڈدین ۔ مولابخش ہوراں وزارت نہ چھڈی تے مسلم لیگ وچ نہ رلے جس پاروں انت غلام حسین ہدایت اللہ نوں آپوں استعفیٰ دیناپیا۔

7۔ قائداعظمؒ امانت وچ خیانت نہ کرن بارے کوئی واقعہ لکھو؟

قائداعظم ؒ اک وار آگرے اک کیس دے سلسلے وچ گئے تاں اوہناں دے آون دا فائدہ اٹھاؤندیاں ہویاں مسلم لیگ جلسہ کرنا چاہندی سی پر قائداعظم ؒ نے جلسے وچ آون تو انکار کردتا کہ ہن اوہ اپنے مؤکل ولوں پیش ہون آئے نیں تے ایس کم دی اوہناں فیس لئی اے۔ اوہ مؤکل دے وقت وچ خیانت نہیں کرسکدے ۔تسیں فیر کسے ویلے جلسہ رکھو میں اپنے خرچے تے آجاواں گا۔

8۔ محمد نعمان نے قائداعظم ؒ نوں تقریر کرن توں کیوں روک دتا سی؟

قائداعظمؒ علی گڑھ دے اک جلسے وچ گئے تاں اوہدی صدارت اک طالب علم محمد نعمان ایم اے ہوراں کیتی۔جدوں قائداعظمؒ تقریر کرن لگے تاں اوس روک دتا تے قائداعظمؒ تھلے بہہ گئے تے فیردوباراوہناں نوں تقریر کرن لئی بلایاگیا۔ بعد وچ محمد نعمان نے دسیا کہ اوس لوکاں تے رعب پاون لئی قائداعظمؒ نوں روکیا سی۔

9۔ تقریرکرن توں روکن تے قائداعظمؒ نے کیہ کیتا تے کیوں؟

محمد نعمان دے روکن تے قائداعظمؒ بہہ گئے تے جدوں دوبارا اوہناں نوں تقریر کرن لئی دسیاگیا تاں اوہناں تقریر کیتی۔ قائداعظم ؒ اپنے بہہ جان بارے گل کردیاں آکھیا کہ میں ایہ سب کجھ ضابطے دی پابندی لئی کیتاسی تے اہناں طالب علماں نوں وی مت دتی کہ اوہ نظم و ضبط نال کم کرن۔

سبق 4۔ آسرا

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔ افسانہ “آسرا” کس نے لکھیا اے؟

(الف)                                                                                                           فرخندہ لودھی                                                                                             (ب)                      نواز       (ج)               پروین ملک                                                                 (د)                    حسین شاد

2۔ بھانڈ ے دھوندے مودے کولوں کیہ ٹٹا سی؟

(الف)              مہنگا گلاس    (ب)                           نویں پلیٹ   (ج)                                                             شیشے داجگ         (د)                                                                                                                   قیمتی گلدان

3۔نویں پلیٹ ٹٹن تے گھر دی مالکن نے مودے نال کیہ سلوک کیتا؟

(الف)                                                                                                                         اک چپیڑ کھچ کے ماری           (ب)                                    چپ رہی                                                                            (ج)                                     پرت کے اپنے کم وچ رجھ گئی                     (د)                                                                              مودے نوں گھروں کڈھ دتا

4۔ مود ے دے پیومرن دے بعد اوہدی ماں نے کیہ کیتا سی؟

(الف)             چپ کر کے بال پالدی رہی                     (ب)                      محنت مزدوری کرن لگ پئی                                                                                                                                                           (ج)               اپنی ماں گھرٹرگئی             (د)                                                                                     دوجاویا ہ کرلیا

5۔مودے دا متر یا پیوکیہ کرداسی؟

(الف)                                                                                                         نکاراتے نشئی سی                                                           (ب)                                                                  جواریا سی                                                                        (ج)                                                             مل مزدورسی                         (د)                                                                                      ٹوکریاں بناؤنداسی

6۔ مودے نے کس پھل بارے آکھیا سی کے پتہ نہیں ایہدا سواد کیہوجیہا ہوندا اے؟

(الف)              سیب                                                                                                                                           (ب)                    انار                                                                                                              (ج)                                                                                            کنو                                                     (د)                                                امب

7۔ مودے دی پڑھن دی خواہش سن کے گھر دی مالکن نے اوہدے نال کیہ سلوک کیتا؟

(الف)                                                                                                           غصے ہوئے                                                           (ب)                                                                           بہت ماریا                              (ج)     تختی تے قاعدہ لیا دتا                               (د)                                                                                           چپ کر رہے

8۔مودے ہوریں کنے بھین بھراسن؟

(الف)                                                                                                           چار                                                                                          (ب)                                                                                                پنج      (ج)                                                                    چھ                                                                     (د)                                         ست

جوابات: (1-ج)(2-ب)(3-ج)(4-ب)(5-الف)(6-د)(7-ج)(8-ج)

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1 ۔ ایس افسانے داخلاصہ اپنے لفظاں وچ لکھو؟

لکھاری کہندی اے کہ مودے نے مینوں دسیا کہ باجی میں اج تیکر جنے وی گھراں وچ کم کیتا اے۔ میں ہرگھر وچوں نس آیا پر میں تہاڈے گھروں نہیں نساں گا کیوں جے تہاڈے ورگے چنگے لوکاں کول رہن وچ میری ای بھلیائی اے۔ لکھارن دسدی اے کہ اوس نوں ساڈے گھرآیاں اک مہینہ ہوگیا سی۔ مودے نوں ہرگل کھلارکے کرن دی عادت سی۔ اوہنے بول بول کے تے چیزاں بارے پچھ پچھ کے میرادماغ کھا چھڈیا سی۔ نوکر اج کل ملدے وی نہیں ایس پاروں گلاں برداشت کرنیاں پیندیاں نیں۔ اک د ن مودا کہن لگا باجی میرابڑادل کردااے کہ میں پڑھاں پر مینوں کوئی پڑھان والا ای نہیں۔ اک دن ماں نوں پڑھن ولوں آکھیا تاں اوس اوہ مارماری کہ۔۔۔۔ اوہدی گل سن کے میں آکھیا کہ جے تینوں پڑھن دا ایناں ای چاء اے تاں میں تینوں پڑھادیاں کراں گی۔ ایہہ سندیاں ای خوشی نال اوہدے ہتھ کنب گئے تے نویں پلیٹ دے چار ٹوٹے ہوگئے۔

مودے دیاں نظراں وچ رحم دی اپیل سی۔ میں چپ کر کے اپنے کم لگی رہی تے دو جے دن اوس نوں قاعد ہ تے تختی لیا دتی پر اوہدی گلاں والی عادت انج ای رہی۔ اک دن “باباآیاآم لایا” پڑھدیاں کہن لگا۔ ساتوں تاں پتہ نہیں امب داسواد کیہوجیہا ہوندا اے۔ اباہونداتے امب کھواندا۔ میں تاں کچھڑ ساں جدوں ابا فوت ہوگیا فیر ماں نے دوجا ویاۃ کرلیا۔ ساڈا دوجا پیو نشئی اے۔ سانوں اک پیسہ نہیں دیندا۔ روز نشہ کرکے آوندا تے ساریاں نوں ماردا۔ اوہدی کٹ توں بچن لئی ماں نے سانوں کم تے پادتا اے۔ وڈے دوویں بھراوی کم تے لگ گئے نیں۔ ایس لئی گزارا ہوای جاندااے۔ ہن میں پڑھ لکھ کے باؤ بن کے ماں نوں نویں لیڑے وی لے کے دیاں گاتے اوس نوں چیزاں وی کھواواں گا۔

مودے دیاں تقریراں انج ای جاری رہیاں جس پاروں اوس نوں سبق یاد نہ ہوندا۔ اک دن میں اوس نوں آکھیا کہ جے توں پڑھنا اے تاں سب کجھ چھڈ کے پہلاں دھیان  نال  سبق یاد کر۔ فیر جدوں وی میں مودے نوں کوئی کم آکھدی تاں کچھ دیر بعد اوس غائب ہونا۔ میں ایدھر اودھر دیکھناتاں اوس سبق پڑھدیاں ہونا۔ میں اوس نوں کم بارے نہ آکھنا تے آپوں کم کرلینا۔ فیر میں اوس نون اک دوواری آکھیا وی کہ توں پہلاں کم کرتاکرتے بعد وچ سبق یاد کریا کر پر اوس طوطے وانگوں سبق رٹی جانا۔ فیراک دن جدوں کم توں واپس آئی تاں تھکی ہوئی ساں تے بھکھ وی لگی ہوئی سی۔ میں مونہہ دھو کے مودے نوں واج ماری کہ کھانا لیاہر جدادھے گھنٹے بعد وی کھانا نہ آیاتاں میں کچن وچ گئی ۔ تواخالی پیاسی تے مودا سبق پڑھ رہیاسی۔ میرادماغ گھم گیا۔ میں اوہدے ہتھوں قاعدہ کھو کے پرے سٹ دتا۔ مودا جویں پتھردا ہوگیاسی۔ اوس حیران ہو کے میرے ول ویکھیا۔میں آکھیا بس بتھیرہوگئی اے۔ اج توں پڑھنا لکھنا بند۔ ایہہ سن کے اوہ کچھ دیر کھلوتا فیر باہر نوں ٹرپیا۔ میں واج ماری پراوس جیویں سنیاای نہیں سی۔ اوہ بوہے وچوں نکل گیا تے اج تیک نہیں مڑیا۔

2۔ مودے دے تعلیم حاصل کرن دے شوق بارے پنج لائناں لکھو؟

نکی عمرے ای موددے دا پیو اللہ نوں پیارا ہوگیا سی۔ جس پاروں اوہ لوکاں دے گھراں وچ کم کرن تے مجبورسی۔ لوکاں دے گھران وچ بالاں نوں ون سونے لیڑے پاکے سکول جاندیاں ویکھداتے اوہداوی دل کردا کہ اوہ سکول جاوے نالے پڑھے لکھے لوک ودھیا کپڑے پا کے باؤبنے پھردے ویکھدا تاں مودے دے دل وچ وی پڑھ لکھ کے باؤبنن دی سدھر جاگ پیندی۔

3۔ مودے نے بستے ول حسرت بھریاں نظراں نال کیوں ویکھیا؟وضاحت کرو۔

ایس افسانے دی لکھارن اپنے ملازم مودے دے شوق نوں مکھ رکھدیاں اوس نوں کم کرن دے نال نال پڑھن دی اجازت دے دیندی اے تے اوس نوں پڑھان لگ پیندی اے پراوس نوں سبق یاد نہیں ہونداتاں اوہ اوس نوں ایہہ کہہ دیندی اے کہ توں پہلاں سبق یادکریا کر فیر کم کریاکر۔ اوہدے بعد موداہر ویلے اپنے سبق وچ گواچارہندااے تے کم نوں اکا بھل جاندااے۔ جس توں مالکن نوں کئی بارکوڑچڑھدی اے تے اوہ اوس نوں کئی وار آکھدی اے کہ ہن توں پہلاں کم کریاکر بعد وچ پڑھیا کر پرمودا پڑھن وچ ای کھبیا رہندااے۔ فیراک دن مالکن جیہڑی کسے دفتر وچ ملازم اے۔ تھکی ہاری کم توں آوندی اےتے بھکھ نال وی اوس دا براحال ہویا ہوندااے۔ اوہ مودے نوں کھانا لیان دا کہندی اے پر جدوں کافی چر بعد وی موداروٹی لے کے نہیں آونداتاں اوہ آپ کچن وچ جاندی اے تے کھانا بنان دی تھاں مودے نوں سبق یادکردیاں ویکھ کے اوس دا پاراچڑھ جاندااے۔ اوہ مودے دے ہتھوں قاعدہ کھوہ لیندی اےتے آکھدی اے کہ اج توں تیری پڑھائی ختم۔ ایہہ سن کے مودا حیران رہ جاندااے تے کنے چرتائیں چپ چاپ کھلوتا حسرت نال اپنے قاعدے نوں ویکھدارہندااے۔

4۔مودے دی کس عادت توں لکھارن بہت زیادہ تنگ سی؟

مودے نوں ہر گل کھلارکے کرن دی عادت سی۔ اوہ شیواں بارے سوال وی بہت زیادہ پچھداسی۔ لکھارن دے بقول اوہنے شیواں بارے پچھ پچھ کے میرا مغز چٹ لیا سی۔ ایسے عادت توں لکھارن بہت تنگ سی۔

5۔ نکی عمر ای مودانوکری کیوں کرداسی؟

مودااجے کچھڑا ای  سی کہ اوہداپیو مرگیا ۔ ماں نے دوجاویاہ کرلیا پردوجاپیو نشئی تے نکما سی۔ نشہ کرکے بالاں نوں مارداسی۔ مارتوں بچن تے گھردا خرچہ ٹورن لئی موداتے اوہدے بھراکم کرن تے مجبورسن۔

6۔ مودے اپنے دوجے پیوبارے کیہ دسیاسی؟

مودے نےدسیا کہ اوہدادوجا پیو بڑانکارااے۔ گھراک پیسے دادیوال نہیں۔ روز نشہ کرکے آوندااے تے سانوں ساریاں نوں کٹدااے ۔ اوہدی مارتوں بچن لئی ای ساڈی ماں نے سانوں سارے بھراواں نوں کم تے پادتا اے۔

7۔ لکھارن نے مودے نوں قاعدہ تختی کیوں لیا کے دتا سی؟

مودے دی بڑی خواہش سی کہ اوہ پڑھائی کرے۔ اوہدی خواہش نوں مکھ رکھدیاں لکھارن نے نہ صرف اوس نوں تختی قاعدہ لیادتا سگوں اوس نوں پڑھاون وی لگ پئی۔

8۔ مودے نوں قاعدہ تختی لیاکے دین دا لکھارن نوں کیہ نقصان ہویا؟

مودے نوں تختی تے قاعدہ لیاکے دین نال اوس نے ساراوقت پڑھائی نوں دینا شروع کردتا تے گھر دے کم کرنے چھڈ دتے۔ جدوں دیکھو موادپڑھ رہیا اے جس پاروں لکھارن نوں گھر دے سارے کم آپ کرنے پیندے سن۔

9۔ لکھارن وچ تے دوجیاں مالکناں وچ مودے نوں کیہ فرق نظرآیا؟

بھانڈے ٹٹن تے دوجیاں مالکناں مودے نوں ماردیاں سن پرجدوں لکھارن دے گھر مودے دے ہتھوں نویں پلیٹ ٹٹ گئی تاں اوس اوہنوں کجھ نہ کہیا۔فیر اوہدی خواہش تے اوہنوں پڑھان وی لگ پئی۔

سبق 5۔ حضرت نوشہ گنج بخش رحمۃ اللہ علیہ

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔ مضمون “حضرت نوشہ گنج بخشؒ ” کس نے لکھیا اے؟

(الف)                                                                                                           حمید الفت ملغانی                                                                                            (ب)                      قدرآفاقی                                                                                          (ج)                ڈاکٹرعصمت اللہ زاہد                                                                 (د)                    حسین شاد

2۔حضرت نوشہ گنج بخشؒ ہوراں دا اصل ناں کیہ سی؟

(الف)            حاجی محمد     (ب)          میاں محمد بخش   (ج)                                               غلام فرید            (د)                 فضل فرید

3۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ ہوراں نال لگا لفظ نوشہ کیہ اے؟

(الف)                                                                                                                         خطاب                                                                                          (ب)                                                 لقب                                                                              (ج)                                                                                                            کنیت                                                                                                          (د)                 عرف

4۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ کس پنڈ وچ پیدا ہوئے سن؟

(الف)                                                                                                        واسو                                                     (ب)                      جنڈیالہ شیرخاں                          (ج)               گھگاں والی                                                                  (د)               کوٹھے وال

5۔حضرت نوشہ گنج بخشؒ دے والد دا کیہ ناں سی؟

(الف)                                                                                                         حضرت علاؤالدین غازیؒ                                                                                                                                                                                         (ب)                                                                  حضرت سخی محمد درویشؒ                                                                                                               (ج)                                                              حضرت گل شیرشاہؒ        (د)                                                                                      حضرت میاں میرؒ

6۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ دے والد نے پید ل چل کے کنے حج کیتے سن؟

(الف)                                                                                                          تن                                                                                                                                           (ب)     پنج                                                                                                   (ج)                                                                                            چھ                                                                                                                                                        (د)                                                ست

7۔ نوشہ گنج بخشؒ اپنے والد تے ہورکس کولوں مڈھلی تعلیم حاصل کیتی ؟

(الف)                                                                                                           شیخ رحیم الدین                                                     (ب)                                                                           حافظ قائم الدین             (ج)  میاں محمد بخش                                                              (د)                                                                                           مولانانبیل خاں

8۔حضرت نوشہ گنج بخشؒ کس بزرگ کولوں قرآن ،حدیث تے فقہ پڑھی؟

(الف)                مولوی محمد فاضل                                                           (ب)                                                                                                حافظ قائم الدینؒ                                (ج)                                                                    مولانا غلام محی الدینؒ                                                                      (د)                                         شیخ رحیم الدینؒ

9۔حضرت نوشہ گنج بخش ؒ دے مرشد دا کیہ ناں سی؟

(الف)                                                                                                           سخی شاہ سلیمان نوری حضوریؒ                      (ب)                                                              شیخ صدرالدین عارف                                                                                  (ج)                                                                       پیر محمد سچیارؒ                                                          (د)                                            شاہ محمد درویشؒ

10۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ دے عقیدت مند کیہ آکھواندے نیں؟

(الف)                                                                                                          چشتی                                   (ب)                                        قادری                                                                             (ج)                              نقشبندی                                                                                      (د)                                          نوشاہی

11۔ حضرت نوشہ گنج بخش ؒ کدوں پیدا ہوئے سن؟

(الف)         1616ء                                                                                            (ب)                      1615ء                             (ج)                1502ء                                                                 (د)                    1602ء

12۔حضرت نوشہ گنج بخشؒ ہوراں دی نثر کس شکل وچ ملدی اے؟

(الف)                ناول     (ب)                           افسانہ (ج)                                                                                                            وعظ      (د)                                                                     رسالہ

13۔حضرت نوشہ گنج بخش ؒ اپنے مریداں نوں کیہ کہہ کے بلاؤندے سن؟

(الف)                                                                                                                        مترا                                                                                                                                                                                                                                                      (ب)             اللہ والیو                                                                              (ج)                    پتر                                               (د)                                                                              سوہنیا

14۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ نے کدوں وفات پائی؟

(الف)                                      1691ء                                                                                                                                                        (ب)                      1678ء        (ج)               1628ء                    (د)                                                                                     1700ء

15۔حضرت نوشہ گنج بخشؒ دا مزار تحصیل پھالیہ دے کس پنڈ وچ اے؟

(الف)                         پانڈوکی             (ب)                                                                  گھگاں والی                                                                                                               (ج)                                                              علی پور                                                                                                                          (د)                                                                                      رنمل شریف

جوابات: (1-ج)(2-الف)(3-ب)(4-ج)(5-الف)(6-د)(7-الف)(8-ب)(9-الف)(10-د)

(11-ب)(12۔الف)(13۔ب)(14۔ج)(15۔د)

سوال 1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ دا اصل نام کیہ سی تے آ پ کدوں تے کتھے پیدا ہوئے؟

حضرت نوشہ گنج بخش ؒ دا اصل نام حاجی محمد سی۔ اوہ 1602ء نوں موضع گھگاں والی تحصیل پھالیہ ضلع منڈی بہاؤالدین وچ پیداہوئے۔

2۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ دے مرشد کون سن تے اوہ کیہڑے سلسلے نال تعلق رکھدے سن؟

حضرت نوشہ گنج بخشؒ سلسلہ قادریہ دے مشہور صوفی بزرگ حضرت سخی شاہ سلیمان نوری حضوریؒ دے مرید  سن۔

3۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ نے اپنا تبلیغی مرکز کتھے قائم کیتا سی؟

 حضرت نوشہ گنج بخشؒ نے اپنا تبلیغی مرکز “نوشہرہ تارڑاں” وچ قائم کیتا سی۔

4۔ اورہ اپنے مریداں نوں کیہہ کہہ کے بلاؤندے سن؟

حضرت نوشہ گنج بخشؒ اپنے مریداں نوں بھائی یاں اللہ والیو! کہہ کر مخاطب کردے سن۔

5۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ نے کدوں وصال فرمایا؟

حضرت نوشہ گنج بخشؒ نے 1103ہجری بمطابق 1691ء نوں وفات پائی تے اوہناں نوں رنمل شریف وچ دفن کیتا گیا۔

6۔ جدوں حضرت نوشہ گنج بخشؒ دے نکے پتر دے اُستاد مولانا عبدالحکیم سیالکوٹی ہوراں آ پ نوں ملن دی خواہش ظاہر کیتی تے آپ نے پتر نوں خط وچ کیہ لکھیا؟

اوہناں فرمایا کہ مولانا تیرے استاد نیں، ایسی لئی میرا فرض بن دا اے کہ میں خود چل کر اوہناں کولوں ہوآواں تے فیراوہ آپ سیالکوٹ اپڑے تے مولانا عبد الحکیم سیالکوٹی نوں ملے۔

7۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ دا جیہڑا وعظ سبق وچ دتا گیا اے اوس دا خلاصہ صرف تن سطراں وچ بیان کرو؟

اوہناں فرمایا اللہ تے اوہدے رسول ﷺ دی اطاعت کرو۔ اللہ توں سوا کسے ہوردی عبادت نہ کروتے نہ کسے نوں اللہ دا شریک بناؤ۔ وڈیاں دا ادب کروتے دوجیاں دا خیال کرو تے بزرگاں دی عزت کرو۔ لڑائی جھگڑے توں دور رہوو۔

8۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ کدوں اللہ تعالیٰ نوں پیارے ہوئے تے کتھے دفن کیتے گئے؟

حضرت نوشہ گنج بخشؒ  1103 ہجری بمطابق 1691ء عیسوی نوں فوت ہوئے تے اوہناں دا مزار موضع رنمل شریف تحصیل پھالیہ ضلع منڈی بہاؤالدین وچ اے۔

9۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ دے والدصاحب نے آخری وار حج تے جان لگیاں اپنی بیوی نوں کیہ آکھیاسی؟

آخری وار حج تے جان لگیاں اوہناں اپنی بیوی نون آکھیاسی، میرے جان توں تھوڑے دناں بعدا للہ تعالیٰ ساڈے گھر اک پتر عطا کرے گا جیہڑا بڑا قسمت والا تے اللہ تعالیٰ دا ولی ہووے گا۔ اوہداناں حاجی محمد رکھنا۔

10۔ جدوں حضرت نوشہ گنج بخشؒ دے نکے پتر دے اُستاد عبدالحکیم سیالکوٹی ہوراں آپ ؒ نوں ملن دی خواہش کیتی تاں آپؒ نے پترنوں خط وچ کیہ لکھیا؟

جدوں حضرت نوشہ گنج بخشؒ دے نکے پتر ہاشم دریا دل نے اُستاد مولانا عبد الحکیم سیالکوٹی ہوراں آپؒ نوں ملن دی خواہش کیتی تاں آپؒ نے اپنے پترنوں خط وچ لکھیا” کیوں جے مولانا تیرے اُستاد نیں، ایس لئی میرا فرض بندااے کہ میں خود چل کے اوہناں کول جاواں۔

11۔ حضرت نوشہ گنج بخش ؒ نے لوکاں نوں کیہ تعلیم دتی اے؟

حضرت نوشہ گنج بخشؒ نے لوکاں نوں تعلیم دتی کہ اللہ تعالیٰ نوں اک منو تے اوہدے سوا کسے ہوردی عبادت نہ کرو۔ اللہ دے رسول دی اطاعت کرو۔دوجیاں دی خدمت تے مدد بناں کسے لالچ دے کرو۔ بزرگاں دی عزت کروتے لڑائی جھگڑے توں دور رہو۔

12۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ دے مرشد کون سن تے اوہناں دی توجہ نال کیہ ہویا؟

حضرت نوشہ گنج بخشؒ جدوں وعظ فرماؤندے سن تے انج لگداسی کہ جیویں کوئی کناں وچ مٹھاں مٹھاں رس گھول رہیا ہووے۔ اوہناں دے وعظ پنجابی وچ ہوندے سن۔ ایس لئی بڑی چھیتی سمجھ آجاندے سن۔

13۔ حضرت نوشہ گنج بخشؒ دی تعلیم دا معاشرے تے کیہ اثر ہویا؟

حضرت نوشہ گنج بخشؒ دی من کچھویں تعلیم نے معاشرتی سطح اتے زبردست انقلاب برپاکردتا۔ اوہناں دے عقیدت مند جیہڑے نوشاہی آکھواندے نیں ۔اج وی دنیادے کونے کونے وچ اسلام دی تبلیغ وچ موجود نیں۔

سبق 6۔ ہن کوئی دیوا نہیں بلدا

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔ افسانہ “ہن کوئی دیوا نہیں بلد” کنے لکھیا اے؟

(الف)                                                                                                           فرخندہ لودھی                                                                                             (ب)                      پروین ملک                                (ج)               کہکشاں ملک                                                                 (د)                    حسین شاد

2۔ علی جان  دا پیوکس علاقے دی آزادی لئی لڑدا شہید ہویاسی؟

(الف)             پاکستان      (ب)                           مقبوضہ کشمیر   (ج)                                      افغانستان       (د)                           فلسطین

3۔علی جان دی دادی نوں سارے کیہ کہند ے سن؟

(الف)                                                                                                                        دادی جان    (ب)                                                                                                                     وڈی امی                                                                            (ج)                                                            بے جی                                                                (د)                               ماں جی

4۔ علی جان دی دادی اوس نوں کس توں ودھ پیار کردی سی؟

(الف)                                                                                                       ساریاں توں                                             (ب)                      ابے کولوں                                     (ج)               ماں توں وی                                                                                                                                                                           (د)                نکے بھین بھراوں توں

5۔مقبوضہ کشمیر توں ظالماں دے ہتھوں ستائے قافلے کتھے آن کے پناہ لیندے سن؟

(الف)                                                                                                         مظفرآباد                                                                                                                                                                                         (ب)                                                                پاکستان                                                                                                               (ج)                                                             میرپور                                                                                                                          (د)                                                                                      آزاد کشمیر

6۔علی جان دی ماں کس دی تصویر تے ہنجواں دے ہار پاؤندی سی؟

(الف)                 علی جان دے بھرادی                                                                                                                                     (ب)            علی جان دے شہید پیودی                                                                                                              (ج)                                                                                           اپنے باپ دی                                                     (د)                                                اک بہادر انسان دی

7۔مقبوضہ کشمیر جان دے نعرے لاون والے کس شے نوں توڑن دیاں گلاں کررہے سن؟

(الف)                                                                                                           ہندوستان                                    (ب)                                                                          ظلم دیاں زنجیراں        (ج)                         بھارتی فوج دا حوصلہ                                                                     (د)                                                                                          کنٹرول لائن

8۔علی جان بارڈر ول کنے میل تیک پیدل مارچ کردیاں جاپجاسی؟

(الف)                                                                                                           100 میل                                                    (ب)                                                                                                80میل                           (ج)                                                                    50 میل                                                                     (د)                                         30میل

9۔بڈھے دادے دیاں پلکاں تے ہنجوسن تے اوہ کیہ وصول کررہیاسی؟

(الف)                                                                                                           علی جان دی بہادری دا تمغہ                                                                                                                                                                                                                               (ب)                                  علی جان لئی نشانِ حیدر                                                                                            (ج)                                                                                                      علی جان دی لاش                                                                                                                                               (د)                                                                                        علی جان دی ڈگری

10۔آپ شہید ہو کے علی جان کیہ بال گیا سی؟

(الف)                                                                                                           آزادی دادیوا                   (ب)                                                                                                سچ دی لاٹ                                                                                    (ج)                                                                    محبت دی شمع                                                                    (د)                      ظالم دا ویہڑا

جوابات: (1-ج)(2-ب)(3-ج)(4-ج)(5-الف)(6-ب)(7-د)(8-ج)(9۔ج)(10۔الف)

سوال 1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ علی جان دی ماں کس دی تصویر نوں لکو کے رکھدی سی تے کیوں؟

علی جان دی ماں جس تصویر نوں علی جان کولوں لکالکا رکھدی سی تے اوس تصویر نون ویکھ ویکھ کے روندی رہندی سی ۔اوہ تصویر علی جان دے بہادر پیو علی شیرخان دی سی جیہڑا اپنے دیس دی حفاظت تے آزادی لئی مقبوضہ کشمیر وچ لڑدیاں شہید ہوگیا سی۔علی جان دی ماں اوس تصویر نوں علی کولوں ایس لئی لکوندی سی کہ کدھرے علی جان جذباتی ہو کے کجھ کر نہ لوے پر اوہدی ماں دا ایہہ خدشہ ٹھیک ثابت ہوندا اے تے جدوں علی جان نوں اپنے پیو دی شہادت دا پتہ لگدا اے تاں اوہ وی اپنے دل وچ اپنے پیو دیاں راہواں تے چلن دا عہد کر لیندااے تے فیر خالی ہتھ ای مقبوضہ کشمیر چلاجاندااے تے شہید ہوجاندااے۔

2۔ علی جان نوں کیہڑے جذبے نے جہاد کرن تے مجبورکردتا سی؟

علی جان دا پیو علی شیر خان مقبوضہ کشمیر وچ آزادی دی لڑائی وچ شہید ہوچکیا سی۔ علی نوں وڈیاں ہوکے جدوں اپنے پیو دی شہادت دا علم ہوندااے تاں اوہ اپنے دل وچ دھار لیندا اے کہ اوہ اپنے پیو دی راہ تے ٹرے گا تے اپنے پیو وانگ ای بہادری نال لڑے گا۔ بس اپنے پیو وانگ اپنے دیس نوں آزادی دوان دا عزم تے جذبہ اوس نوں جہاد ول لے جاندااے۔

3۔ ایس افسانے وچ کشمیر دے کیہڑے پھلاں دا ذکر کیتا گیا اے؟

ایس افسانے وچ خرمانیاں، ناکھاں،آلوچیاں تے انگوراں ورگے پھلاں دا ذکر کیتا گیا اے۔

4۔ علی جان دے کالج وچ کیہڑا نعرہ گونجداسی؟

علی جان دے کالج وچ بس ایہو نعرے گونجدے سن۔ چلو !چلو! مقبوضہ کشمیر چلو!بارڈر لائن توڑ دیو۔

5۔علی جان کس دا پتر سی؟

علی جان مظفرآباد آزاد کشمیر دے اک بہادر انسان علی شیر خان دا پترسی۔ اوہدے پیو علی شیرخان نے مقبوضہ کشمیر دی آزادی لئی اپنی جان قربان کردتی اے۔

6۔ علی جان دے گھر دا ویہڑا کسراں دا سی؟

علی جان دے گھر دا ویہڑا ہرموسم ہریا بھریا رہنداسی۔ خرمانیاں، ناکھاں تے آلوچیاں دے رکھاں تھلے اوہ گلی ڈنڈا تے شٹاپو کھیڈداسی۔

7۔ علی جان دی ماں کس دی تصویر ویکھ کے روندی سی تے کیوں؟

علی جان دی ماں اوہدے پیو علی شیر جان دی تصویر ویکھ ویکھ کے روندی رہندی سی جہیڑا کشمیر دی آزادی لئی لڑدا شہید ہوگیا سی۔

8۔ علی جان داکلم کلا خواب کیہ سی؟

علی جان دا خواب سی کہ اوہ اپنے پیو دے پیراں تے ٹرے گا۔ اوہدے وانگ بہادری دے کارنامے سرانجام دے گاتے لوڑ پئی تاں وطن دی آزادی دی خاطرجان وی قربان کردیوے گا۔

9۔ مقبوضہ کشمیر دے لوکاں دی تحریک دا آزاد کشمیر دے لوکاں تے کیہ اثرہویا؟

مقبوضہ کشمیر دے لوک اپنے وطن وی آزادی لئی ٹررہے سن تے آزاد کشمیر دے لوک وی اپنے دلاں وچ اوہناں وانگ ای آزادی دی تڑپ رکھدے سن۔ آزاد کشمیر دے واسیاں داہر گھر دشمن دے ظلم دا شکار ہوچکیا سی۔ ہرویلے گولیاں چلن دیاں آوازاں آوندیاں سن تے غم دیاں بدلیاں چھائیاں سن۔

10۔ اک دن علی شیر جدوں کالج اپڑیا تاں ہرپاسے کیہ نعرے لگ رہے سن؟

اک دن جدوں علی جان کالج اپڑیا تاں ہرپاسے اکوای نعرہ سنائی دینداسی۔ “چلوچلو مقبوضہ کشمیر چلو! بارڈر لائن توڑدیو۔

11۔ علی شیر دی ماں تے دادی کیوں پریشان سن؟

علی جان گھروں کالج گیا سی تے اجے تیک نہیں اپڑیا سی۔ اوہدی بڈھی ماں ویہڑے وچ بے چینی نال پھر رہی سی تے بڈھا داد اک تھانے توں دوجی چوکی تیک چکر لارہیا سی پر علی جان دا کوئی پتہ نہیں سی۔

12۔ پنڈ دے  سارے لوک علی شیر دے ویہڑے وچ کیوں جمع سن؟

کشمیر دی آزادی لئی نعرے ماردا علی شیر جدوں شہید ہوگیا تے اوہدادادا اوہدی لاش لے کے گھر آگیا۔ علی شیر دی لاش گھر اپڑن تے سارے پنڈ دے لوک اوہدے گھر جمع ہوگئے۔اوہ آزادی دے ایس مجاہد نوں لفظاں راہیں خراجِ تحسین عقیدت پیش کررہے سن۔

حصہ نثرجماعت دہم

سبق 7۔ غازی علم الدین شہیدؒ

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔ مضمون “غازی علم الدین شہیدؒ” کس لکھاری دی لکھت اے؟

(الف)                                                                                                           ممتاز بلوچ                                                    (ب)                      حمید الفت ملغانی                                                                                          (ج)            ڈاکٹر عصمت اللہ زاہد        (د)                    ڈاکٹر اختر جعفری

2۔ بھائی لہناسنگھ کس مغل بادشاہ دے دور وچ مسلمان ہویاسی؟

(الف)            ظہیرادین بابر    (ب)            جہانگیر   (ج)                                اکبر      (د)                                                                                                                   بہادر شاہ ظفر

3۔مستری طالع مند،حضرت برخودا ر دی کنیویں پشت وچوں سن؟

(الف)                                                                                                                       چوتھی         (ب)                                                             پنجویں                                                                            (ج)                                                                                                          چھیویں                                                                         (د)                                                                              ستویں

4۔ مستری میاں طالع منددے کنے بال سن ؟

(الف)                                                                                                       دوپتردودھیاں                                                                                                                                                         (ب)                      دو پتر اک دھی                                         (ج)               اک پتر تن دھیاں                                  (د)                                                                                     چارپتراک دھی

5۔غازی علم الدین شہید کدپیدا ہوئے سن؟

(الف)                            1903ء                                                                                                                                                                                 (ب)                      1908ء                                                                                                               (ج)              1829ء                            (د)                1920ء

6۔کوہاٹ اپڑ کے غازی علم الدین نے کیہ کم شروع کیتا؟

(الف)                                                                                                         مستریاں دا کم شروع کیتا             (ب)                                                           انگریزدے خلاف جہاد                                                                                                              (ج)                                                         نوکری کر لئی                                                                                                                                                  (د)                                               فرنیچر بناؤن لگ پیا

7۔حضورﷺ دے خلاف گستاخی بھری کتاب چپھن والے دا کیہ ناں سی؟

(الف)                                                                                                        راج پال                                                       (ب)                                                                       ہرکش سنگھ            (ج)                  کرم چند                                                 (د)                                                                                         جے پال

8۔غازی علم الدین شہیدؒ دا مقدمہ کس معروف لیڈر نے لڑیا سی؟

(الف)                لیاقت علی خان        (ب)                                                                                                علامہ اقبالؒ                                                                                    (ج)                                                                    قائداعظم محمد علی جناحؒ                                                                     (د)          شورش کاشمیری

9۔غازی علم الدین شہید نوں کس سن وچ شہید کیتا گیا؟

(الف)                                                                                                           1929ء                                                                                                 (ب)                            1942ء                                                                                            (ج)                                   1944ء                                                    (د)                                                                                        1946ء

10۔غازی علم الدین شہید نوں کس شہر وچ دفن کیتا گیا سی؟

(الف)                                                                                                          میانوالی                                                             (ب)                                                                                              لاہور                     (ج)                                                                    کوہاٹ                                                                (د)                                        کراچی

جوابات: (1-الف)(2-ب)(3-ج)(4-ب)(5-ب)(6-د)(7-الف)(8-ج)(9۔الف)(10۔ب)

سوال 1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ غازی علم الدین شہیدؒ دے والد دا کیہ ناں سی؟ اوہناں دے کنے دھیاں پترسن؟

غازی علم الدین شہیدؒ دے اباجی دا ناں مستری طالع مند سی ،جیہناں دی اک دھی تے دو پتر سن۔

2۔ غازی علم الدین شہیدؒ نے کس کس اُستاد کولوں تعلیم حاصل کیتی تے کس کس اُستاد کولوں لکڑی دا کم سکھیا؟

غازی علم الدین شہیدؒ نے پہلاں اپنے پنڈدی مسیت دے امام کولوں دینی علم حاصل کیتا فیر بازار نوسریاں ،اندرون اکبری دروازہ دے باباکولودے درس وچ داخل ہوئے۔ اوہناں بھاٹی دروازہ لاہور دے مستری نظام الدین توں لکڑی دا کم سکھن توں بعد اڈا پنے بھرا مستری محمد الدین کولوںوی لکڑی دا کم سکھیا۔

3۔ غازی علم الدین شہیدؒ نے راج پال نوں کیوں قتل کیتا؟

راج پال کتاباں داناشر سی۔ اوس اک کتاب چھاپی جس وچ نبی اکرم حضرت محمد ﷺ دی شان وچ گستاخی کیتی گئی سی۔ ایس کتاب پاروں مسلماناں دی بہت دل آزاری ہوئی سی تے اوہناں دے دل غم نال بھرے ہوئے سن۔ ایسے دکھ پارون ای مسلماناں نے راج پال نوں سبق سکھاون دا سوچیا۔ پہلاں غازی عبدالعزیز تے غازی خدا بخش نے راج پال نوں مارن دی کوشش کیتی پراوہ ایہناں حملیاں وچ بچ گیا۔ آخر 6 اپریل 1929ء غازی علم الدین شہیدؒ نے اوس بدبخت نوں گساخی رسولﷺ دی سزا دے دتی۔

4۔ پریوی کونسل دا فیصلہ سنن دے بعد غازی علم الدین ؒ نے اپنے جذبیاں دااظہار کیہڑے لفظاں وچ کیتا؟

غازی علم الدینؒ نے پریوی کونسل لندن دا فیصلہ سنن دے بعد اللہ اکبر دا نعرہ ماریا تے آکھیا۔ “تقدیر دے لکھاری نے پہلے دن توں ای میری قسمت وچ شہادت دا رتبہ لکھ دتا ہا۔ انشاء اللہ ہن مینوں دربارِ رسالتﷺ وچ حاضری دیون توں کئی طاقت نہیں روک سکدی۔ مینوں پک اے پئی اللہ سائیں میری قربانی نوں منظور فرمایااے”۔

5۔ غازی علم الدین شہیدؒ دے وڈیریاں وچ کون پہلی وار مسلمان ہویا؟

غازی علم الدین دے وڈیریاں وچوں لہنا سنگھ پہلا بندہ سی جیہڑا مغل بادشاہ جہانگیر دے عہد وچ مسلمان ہویا۔لوک اوس نوں حضرت برخودار دے ناں نال یاد کردے نیں تے اوہدا مزا ر لاہور وچ اے۔

6۔ غازی علم الدین شہید ؒ نے کس کس ہستی کولوں تعلیم حاصل کیتی سی؟

غازی علم الدین نے مڈھلی تعلیم محلے دی مسیت وچ حاصل کیتی۔ فیراندروں اکبری گیٹ وچ بابا کا لو دے درس وچ پڑھدے رہے۔ اوہناں لکڑی دافرنیچر بناون دا کم اپنے وڈے بھرامستری محمد الدین تے مستری نظام دین کولوں سکھیا۔

7۔ حضرت محمدﷺ دی شان وچ گستاخی بھری کتاب کیوں لکھوائی گئی تے کس چھاپی؟

اسلام دشمن طاقتاں ہندومسلم فساد کرواکے  آزادی دی تاریخ نوں دباناچاہندیاں سن۔ایس لئی اوہناں سرکارِ دوعالم حضرت محمدﷺ دی شان تے عظمت دے خلاف اک کتاب لکھوائی جس نوں لاہور دے ناشر راج پال نے چھاپیا۔

8۔ غازی علم دین شہید توں پہلاں کس کس نے راج پال تے حملے کیتے؟

سرکارِ دوعالمﷺ دے خلاف کتاب چھاپن پاروں مسلمان بہت غصے وچ سن۔اوہناں قانونی طور تے راج پال نوں سزادیون دی کوشش کیتی پر انگریز سرکار نے اوس نوں صرف چھ مہینے دی سزادتی سی جس پاروں غازی علم الدین شہید نے اوس نوں جہنم واصل کردتا۔ اوہناں توں پہلاں غازی عبدالعزیز تے غازی خدابخش وی ایہہ کوشش کرچکے سن۔

9۔ غازی علم الدین شہید دا مقدمہ پہلاں کس عدالت وچ چلیا تے کیہ سزاہوئی؟

غازی علم الدین شہید دا مقدمہ پہلاں ڈسٹرکٹ مجسٹریٹ دی عدالت وچ گیا ۔ہندؤواں مل ملا کے ایہہ مقدمہ شیشن جج دی عدالتے اپڑادتا تے شیشن جج مسٹرٹیپ نے علم الدین نوں موت دی سزاد ا حکم دتا۔

10۔ سیشن کورٹ دے فیصلے دے خلاف کتھے درخواست دتی گئی تے کیہ فیصلہ ہویا؟

سیشن کورٹ ولوں دتی گئی ایس سز ا دے خلاف قائداعظم محمد علی جناح تے فرخ حسین ایڈوکیٹ نے پہلاں ہائی کورٹ وچ اپیل کیتی۔ ایتھوں دوخواست خارج ہوئی تاں پریوی کونسل لندن وچ درخواست دتی گئی پراوہناں وی موت دی سزا نوں برقراررکھیا۔

11۔ پریوی کونسل دے فیصلے بارے جان کے غازی علم الدین شہیدؒ کیہ آکھیا؟

پریوی کونسل دے فیصلے بارے سن کے علم الدین نے اللہ اکبر دا نعرہ ماریا تے آکھیا ۔ “تقدیر دے لکھاری پہلے دن توں ای میری قسمت اچ شہادت دا رتبہ لکھ دتاہا۔انشاء اللہ مینوں دربارِ رسالت اچ حاضری دیون توں کوئی طاقت نہیں روک سکدی۔ مینوں پک اے اللہ سائیں نے میری قربانی نوں منظور فرمایا اے”۔

5۔ تھلے لکھے گئے لفظاں دے معنے لکھوتے جملیاں وچ استعمال کرو۔

کاہلا، پنگرنا، ٹھلھ نہ سکیا، متھی گئی، گورستان، جھوکاں، گبھرو، بدبخت، بھاہ، محکم،شہادت

جملے معنے الفاظ
یارتوں ہر کم وچ کاہلاای ہونا ایں۔ زندگی دے کجھ فیصلے کاہل وچ نہیں سوچ وچارکرن نال حل ہوندے نیں۔ کم نوں جلدی نال کرن والا کاہلا
ساڈے باغیچے وچ اج کل چنبا  پنگررہیا اے۔ پھٹنا پنگرنا
بری خبر سن کے میں کوشش کرن دے باوجود اپنے ہنجوٹھلھ نہ سکیا۔ روک نہ سکیا ٹھلھ نہ سکیا
ہر پنڈ دے نال گورستان اپنے آپ وس جاندا اے۔ قبرستان گورستان
اللہ سوہنا میرے دیس دے سارے پنڈتے ساریاں جھوکاں آباد رکھے۔ ڈیرے جھوکاں
ساڈے گھبرو وطن دی آن لئی کارگل دیاں پہاڑیاں تے بہادری نال لڑے۔ جوان گھبرو
قرآن دی بے ادبی کرن والا بہتای بدبخت ہوندااے۔ بدقسمت بدبخت
دوزخ دی بھاہ ظالماں دے شرک کرن والیاں لئی اے۔ اگ بھاہ
رب سوہنے نال ساڈا رشتہ محکم ہونا چاہیدا اے۔ پکا،مضبوط محکم
راج پال نوں جہنم واصل کر کے علم الدینؒ نے شہادت ورگا اُچا درجہ پالیا۔ رب دی راہ وچ جان دینا شہادت

سبق8۔ واپسی

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔ڈرامہ ” واپسی” کس نے لکھیا اے؟

(الف)                                                                                                           فرخندہ لودھی                                                                                      (ب)                      پروین ملک                                               (ج)            ڈاکٹر عصمت اللہ زاہد                                                                (د)                    حسین شاد

2۔ ماسی خیران دی دھی سکینہ دی تنخواہ کنی سی؟

(الف)              ساڈھے تن ہزار     (ب)                           پنج ہزار     (ج)                       ست ہزار    (د)             دس ہزار

3۔ڈرامہ “واپسی” دی سکینہ کیہ کم کردی سی؟

(الف)                                                                                                                       ڈاکٹر سی      (ب)                                           نرس سی                                                               (ج)                                                              اُستانی سی                                             (د)                                                                              پروفیسر سی

4۔ سلطان نے کس بندے کولوں سوروپیہ ادھار لیاسی ؟

(الف)                                                                                                       تنویر کولوں                         (ب)                      بشیر کولوں                                                                                                                                                           (ج)              ارشد کولوں                                                                                  (د)                                                                                     چودھری کرم داد کولوں

5۔سلطان نوں پلس کہیڑا بھیڑا کم کردیاں پھڑیاسی؟

(الف)                                                                                                       شراب پیندیاں                                                        (ب)                                                                نشے والے سگریٹ پیندیاں                                    (ج)                                                             چوری کردیاں                                                                                                                (د)                                           بھنگ پیندیاں

6۔سلطان دے پھڑے جان دی خبراوہدے گھر کنے اپڑائی سی؟

(الف)                                                                                                         تنویر                                                                                                                                     (ب)                                                          بشیر                                  (ج)                                                                                          ارشد                      (د)                                               کرم داد

7۔سلطان دی ماں ماسی خیراں دے نال تھانے کون گیا سی؟

(الف)                                                                                                        چوہدری  کرم داد                                                  (ب)                                  چوہدری رحیم بخش                                                                                       (ج)     چوہدری شاہ دین                                                                                                                                                    (د)                                                                                         چوہدری عبدالکریم

8۔سلطان دی ماں نے تھانیدار نوں کیہ آکھیاسی؟

(الف)                                                                                                           آکھیا میراپتر چھڈ دیؤو                                                                                                                                                                                                                                    (ب)                           آکھیا ایہناں نوں تھانے ای رکھو                                                                                    (ج)                                                                    آکھیاایہدا علاج کراویؤؤ                                                                     (د)                                       آکھیا ایس نوں سزادیوؤ

9۔سلطان کنے ورہے پہلاں دے سلطان نوں ملنا چاہنداسی؟

(الف)                                            ایک ورہا                                       (ب)                                                                       دو ورہے                                                                                            (ج)                        تن ورہے                                                                                                                                 (د)                                                                                       چارورہے

10۔ٹھیک ہون بعد سلطان نے کتھے جا کے کم کرن دی حامی بھری؟

(الف)                                                                                                          مزدوراں نال     (ب)                                                                                              کرم داد دی آڑھت تے               (ج)                                                                   شیزان فیکٹری وچ                                                                (د)                                       سبزی منڈی وچ

جوابات: (1-د)(2-الف)(3-ج)(4-ب)(5-ب)(6-ج)(7-الف)(8-ب)(9۔ب)(10۔ب)

سوال 1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ہیٹھاں لکھے لفظاں نوں اپنے فقریاں وچ انج ورتو ایہناں دے معنی اگھڑ آؤن۔

جملے معنے الفاظ
رب دی ذات قہر وچ آوے تاں ہریاں نوں ساڑدیندی اے۔ ظلم قہر
صغراں وچاری اونتری نکھتری اے۔ اوہدا اگے پچھے کوئی نہیں۔ بے اولاد اونتری
اج میری امی نے گونگلو پکائے نیں پر مینوں ایہہ سبزی پسند نہیں۔ شلغم گونگلو
متھے ہئے ویلے تے میں دفتر اپڑگیا ساں پرباؤ آیاای نہیں۔ طے کیتاہویا متھیا ہویا
سبزی ویچن والاگلی وچ سستے آلواں داہوکالارہیااے۔ آواز لانا ہوکا دینا
نبیل بہت ضدی اے ، اک وار جیہڑی شے منگ لوے حاصل کیتے بناں کھہڑا نہیں چھڈدا۔ پچھا کھہڑا
ورزش تے سیر نال عقیل ارشد نے اپنا جثہ مضبوط تے سوہنا بنا لیا۔ جسم جثہ

2۔ “چڑیاں دا چنبہ” توں کیہ مراد اے؟

چنبا چڑیاں دے گروہ یا جھرمٹ نوں کہندے نیں۔ ایس توں مراد چڑیاں دا کسے رکھ تے بہہ کے چہکنا تے چہلاں کرنا وی لیا جاندااے۔ساڈے پنڈاں وچ کڑیا نوں کڑیاں چڑیاں آکھیاجاندااے۔ جسراں چڑیاں کجھ چرلئی اک تھاں تے اکٹھیاں ہوندیاں نیں، کجھ چرچیں چیں کردیاں نیں تے فیردانے دنکے دی بھال وچ ایدھر اودھر اڈ جاندیاں نیں۔ انج ای کواریاں کڑیاں کجھ چر لئی بہندیاں نیں۔ گپاں ماردیاں نیں،اک دوجی نال چہلاں کردیاں نیں۔ کجھ سال یا کجھ مہینے اوہناں دا سہیل پنا چلدا اے تے فیراوہ دوردراز دے علاقیاں وچ ویاہیاں جاندیاں نیں۔ اوہناں نوں اک دوجی نوں ملن تے دکھ سکھ پھولن دا ویلا ای نہیں ملدا۔ ایسے پاروں کڑیاں دے کٹھ نوں وی چڑیاں دا چنبہ کہیا جاندااے۔

3۔ سلطان نوں پلس پھڑ کے کیوں لے جاندی اے؟

نشہ اخلاقی ای نہیں ،مذہبی تے قانونی طور تے وی جرم اے۔ ایسے پاروں جدوں سلطان کھلم کھلا نشہ کردااے تے پلس اوس نوں پھڑ کے لے جاندی اے۔

4۔خیراں دے کردار بارے اک پیراگراف لکھو؟

خیراں اک غریب تے بیوہ عورت اے۔ اوہداخاوند فوت ہوچکیا اے،اوہ اپنے پتر سلطان تے دھی سکینہ نال پنڈوچ رہندی اے۔ اوہداپتر ویہلا پھردااے تے آوارہ منڈیاں نال پھر پھر کے نشہ کرن لگ پیندا اے۔ اوہناں دے گھر د اخرچہ اوہدی دھی جیہڑی سکول وچ اُستانی اے ،چلاؤندی اے۔ ساریاں ماواں ہاراوہ وہ اپنے پتر نال پیارکردی اے تے بشیر دوکاندار دے ایہہ دسن تے کہ سلطان نشہ کردا اے، اوہدے نال ناراج ہوندی اے پر جدوں اوس نوں پتا لگدا اے کہ پلس سلطان نوں پھڑ کے لے گئی اے تاں اوہ پریشان ہوجاندی اے تے فیر چوہدری کرم داد دے نال اوس نوں چھڈاون لئی تھانے جاندی اے۔ اوہ سلطان نال محبت کردی اے تے اوہدی اصلاح کرنا چاہندی اے۔ ایسے لئی اوہ تھانیدارنوں کہندی اے کہ ایس نوں کجھ چرتھانے وچ ای رکھو تاں جے ایس نوں کجھ مت آوے۔ یعنی خیراں اک محبت کرن والی ماں ضرور اے پر اوہ الاد دی اصلاح لئی سختی کرن دی قائل اے۔ تھانے وچ ہون والی ساری گل بات اوہدی سیانف تے عقل مندی دی دس پاؤندی اے۔

5۔ سلطان نوں کیہڑی چیز نے نشہ چھڈن اتے مجبورکیتا؟

پلس سلطان نوں اوہدے جرم پاروں چنگی پھینٹی لاؤندی اے۔ اک تاں اوہ تھانے والیاں دی مارکولوں ڈریا ہوندااے ،دوجا اوہدی ماں خیراں اوس نوں جھڑکاں دیندی اے تے کہندی اے کہ توں مینوں کسے نوں مونہہ وکھان جوگا نہیں چھڈیا۔سارا پنڈ میری عزت کرداسی پر تیری وجہ توں میری بہت بے عزتی ہوئی اے۔ تینوں تیری بھین نے کناں سمجھایا سی پر توں اپنے کماں توں مڑیا نہیں۔ تھانیداروی اس نوں کہندا اے کہ میں  باقی نوں چھڈدیاں گاپر سلطان نوں نہیں چھڈناکیوں جے ایہہ جوان جہان ہوکر وی بھین دی کمائی تے گزارا کردااے۔ ایس لئی بے عزتی، شرم تے پلس دی مارتوں ڈردا سلطان نشہ چھڈن تے مجبورہوجاندااے۔

6۔ تہاڈے کسے دوست نوں نشے داروگ لگ جائے تے تسیں اوہدے واسطے کیہ کروگے؟

رب نہ کرے جے ساڈے کسے سجن نوں نشہ لگ جاوے تاں اسی اوہدی اصلاح لئی ساریاں توں پہلاں اوس نوں سمجھاواں گے تے جے اوس نوں سمجھ آجاوے کہ نشہ نری موت اے تاں اوس نوں نشے دا علاج کرن والے ہسپتال وچ لے کے جاکے اوہدا علاج کرواواں گے پر جے اوس ساڈی گل نہ منی تے اسیں وی ایس ڈرامے دے پلس انسپکٹر ورگا کوئی افسر لبھ کے اوہدے کولوں اپنے یارنوں مار پواواں گے تے اوس نوں نشہ چھڈن تے مجبور کردیاں گا۔ ہاں یاد آیتا جے اوہدے گھر والیاں نوں ایس گل دا پتہ نہ ہویا تاں ساریاں توں پہلاں اوہناں نوں وی ایس بیماری دی دس پاواں گے۔

7۔ ایس ڈرامے وچوں کیہ اخلاقی سبق حاصل ہوند ااے؟

ایس ڈرامے وچوں سانوں نیک تے چنگے لوکاں کول بہن کھلون تے چنگے لوکاں نال تعلق رکھن دا سبق ملدااے۔ برے بندے دی یاری تے اوہدے نال تعلق نوں برائی ول لے جاندے نیں تے چنگے دی یاری چنگے کماں داراہ وکھاؤندی اے۔ ایس لئی لکھاری سانوں چنگے کم کرن دی پریرنانظر آوندااے۔ ایہ ڈرامہ سانوں نشے توں بچن دی مت وی سکھاؤندااے۔ نشہ انسانی حیاتی نوں اک جاوے تاں فیراوہدی ساری عزت، صحت تے دولت مکادیندااے۔ نشاانسان نوں جھوٹھ، چوری، ڈاکے تے بے ایمانی ورگیاں برائیاں وچ مبتلا کردیندااے۔ تھاں تھاں تے انسان نوں ذلیل وخوار کرواندااے۔ ایسے پاروں ای ڈرامہ نگارسانوں ایس ڈرامے وچ نشے توں دوررہن تے چنگے لوکوں وچ بہن دی مت دیندے نیں۔

8۔ سکینہ سکولوں گھر آئی تاں اوس خالی گھر ویکھ کے کیہ آکھیا؟

سکینہ سکولوں آئی تاں اوس ویکھیا کہ گھر وچ کوئی وی نہیں۔ اوس آکھیاماں وی خورے کتھے ٹرگئی اے۔ گھر خالی چھڈ کے ۔پل دا وساہ نہیں تے ماں نوں یکھو،کوئی اتہ پتہ نہیں ۔چل نی سکینہ توں چھابا ویکھ تے کوئی روٹی دی برکی کھا۔

9۔ مائی خیراں نوں گھرنوآوندی کیوں نہیں دسدی سی؟

مائی خیراں دا پترسلطان نشہ کردااے۔ سارا دن گلیاں وچ ویہلا پھردااے تے کوئی کم نہیں کردا۔ ایس لئی ماں خیراں آکھدے اے کہ ویہلیاں کھان والیاں نوں اپنیاں دھیاں کون دیندااے۔

10۔ سلطان جدوں گھر آوندا تاں کیہ کردا سی؟

سارادن گلیاں وچ آوارہ گزار کے جدوں سلطان گھر آوندا تاں نشیئاں وانگ کمرے وچ جالکداسی۔

11۔ بشیر ماسی خیراں کول کیہ لین آیا سی؟

بشیر کولوں سلطان نے سو روپیہ ادھار لیا ہویا سی ۔اوس اپنیاں پیسیاں دا مطالبہ کیتاتاں سلطان نے اگوں لڑنا شروع کردتا۔ اوہ مائی خیراں کول اوہدی شکایت لان تے اپناقرض واپس لین آیا سی۔

12۔ پلس سلطان نوں کیوں پھڑ کے لے گئی سی؟

سلطان اپنے ورگے آوارہ تے نشہ باز منڈیاں منھے تے چھیمے نال رل کے نشے والے سگریٹ پی رہیا ہوندااے کہ پلس آجاندی اے تے اوہناں تناں نوں پھڑ کے تھانے لے جاندی اے۔

13۔ ماں دیاں جھڑکاں تے تھانے وچوں نہ لے جان دا سن کے سلطان کیہ آکھیا؟

سلطان نے آکھیا! ماں مینوں معاف کردے۔ میں ہن سگریٹ نہیں پیواں گا۔ ماں مینوداکٹر کول لے چل تے میراعلاج کرادے۔ میں تیرے سردی قسم کھا کے کہنا واں کہ ہن سگریٹ نہیں پیواں گا۔

14۔ تھانیدار نے نشہ کردیاں پھڑے جان والے منڈیاں نال  کیہ سلوک کیتا؟

تھانیدار نے اوہناں نوں چھڈن دی تھاں، اوہناں نوں ہسپتال لے گیا تے اپنی نگرانی وچ اوہناں دا علاج کروایا۔

15۔ سلطان بشیر نال کیوں لڑیا سی؟

جدوں بشیر نے اپنا قرض دتاہویا سو روپیہ واپس منگیا تے سلطان  نے اوہدنے نال لڑنا شروع کردتا۔

16۔ نشے توں صحت مند ہون توں بعد سلطان دے کیہ وچار سن؟

نشہ چھٹ جان دے بعد سلطان صحت مند ہویاتاں اوس نشے توں نفرت کرنا شروو کردتی سی تے محنت نال کم کرن عزم کیتا سی۔

سبق 9۔ ساڈا وسیب۔۔۔۔ ساڈا ورثہ

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔مضمون “ساڈا وسیب ساڈا ورثہ ” کس نے لکھیا اے؟

(الف)                             راجا رسالو                                                                                      (ب)                      ڈاکٹر اختر جعفری                                                                                          (ج)           ممتاز بلوچ                                                         (د)                    حمید الفت ملغانی

2۔ مسلماناں دے گھر بال جمن تے سب توں پہلاں کیہ کیتا جاندااے؟

(الف)              گڑھتی دتی جاندی اے   (ب)   جھنڈ لہائی جاندی اے   (ج)     ختنے کیتے جاندے نیں  (د)                                                                                                                   کن وچ اذان دتی جاندی اے

3۔نکے بچے دے سردے نرم وال لہاں دی رسم نوں کیہ آکھدے نیں؟

(الف)          گڑھتی    (ب)                 جھنڈ لہائی                                                               (ج)                                ختنے                                                       (د)                                                                              حقیقہ

4۔ جس تھاں تے بہہ کے کڑیاں رل کے چرخہ کتدیاں سن، اوہنوں کیہ آکھیا جاندا سی ؟

(الف)                                                                                                       ترنجن                                                   (ب)                     شٹاپو     (ج)            پونیاں                                                                                                                                                                       (د)                                                                                     ویہڑا

5۔پنجاب وچ کنیاں قسماں دے میلے لگدے نیں؟

(الف)                                                                                                       ایک                                         (ب)                                                                دو                        (ج)                                                            تن                                                                                                            (د)                                                                                      چار

6۔پنجاب وچ سب توں اہم پیشہ کیہ اے؟

(الف)                   سرکاری نوکری                                                                                                                                     (ب)                    تجارت                                                                                                   (ج)                                                                                          واہی بیجی                                                                             (د)                                              کارخانیاں وچ مزدوری

7۔کڑیان دے ترنجن وچوں اٹھ کے جان نوں کیہ کہیا جاندااے؟

(الف)                                                                                                        ترنجن دا انت                                                    (ب)                                                                       ترنجن دا خاتمہ              (ج)                                                                                                     بھنڈارٹٹنا         (د)                                                                                         کتن مکنا

8۔گڑھتی کس رسم نوں آکھدے نیں؟

(الف)                                 بچے دا مونہہ چمن نوں   (ب)   بچے نوں کوئی مٹھے شے کھوان نوں                                                                                    (ج)                                                                    بچے دے وال کٹوان نوں              (د)                                       بچے دیاں سنتاں کران نوں

9۔چرخہ کتن والیاں اپنے سارے جوٹے کس بھانڈے وچ رکھدیاں نیں؟

(الف)                                                                                                      تھا ل وچ              (ب)                                                                      گھڑے وچ                                                                                            (ج)   چھج وچ                                                                                                                              (د)                                     پرات وچ

10۔اسلام آباد وچ کس بزرگ دا میلہ لگدااے؟

(الف)                                                                                                         حضرت داتا گنج بخشؒ                            (ب)                                                         حضرت میراں حسینؒ                                                                                    (ج)                                                                   حضرت پیر بہادر شاہ      (د)                                      حضرت بری امام ؒ

جوابات: (1-الف)(2-د)(3-ب)(4-الف)(5-ب)(6-ج)(7-ج)(8-ب)(9۔ج)(10۔د)

مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ ساڈا وسیب سانوں کیہ سکھاؤندااے؟

ساڈا وسیب اک اسلامی معاشرہ اے تے ساڈے مذہب ہارایہہ وی سانوں پیار محبت تے بھائی چارے دا درس دیندااے۔ سانوں اک دوجے دے دکھاں سکھاں وچ سانجھ پاؤنا سکھاؤندااے۔

2۔ ترنجن کس نوں آکھدے نیں؟

ترنجن اوس کھلے ویہڑے نوں آکھدے نیں، جتھے کڑیاں اک دائرے دی شکل وچ بہہ کے چرخے کتدیاں نیں۔ ایس عمل نوں بھنڈار بہنا، چھوپے پاؤناتے جوٹے پاؤنا وی آکھیاجاندااے۔ کڑیاں دے ایس طرح کٹھیاں بہہ کے چرخہ کتن نال سوتر وی بہتاکتیا جاندااے تے اکوجیہیاں ہانیاں ہون پاروں اوہناں دادل وی لگیا رہندااے۔

4۔ پنجاب دچ ہون والے پنجاں عرساں دے لکھو؟

پنجاب سی سداسہاگن دھرتی دے چپے چپے تے میلے لگدے نیں۔ ایہناں میلیاں وچوں کچھ میلے بزرگاں دے عرساں دے حوالے نال لگدنے نیں۔ ایہناں عرساں وچ لاہور وچ حضرت داتا گنج بخشؒ ،شاہ حسین لاہوریؒ، میاں میرؒ، بابا شاہ جمالؒ تے شاہ عنایت قادریؒ دے عرس خاص جوش جذبے نال منائے جاندے نیں۔ جنڈیالہ شیر خاں وچ حضر ت وارث شاہؒ دا عرس جولائی دے مہینے وچ منایاجاندااے۔ اگست دے مہینے وچ قصور وچ بابا بلھے شاہؒ دا عرس پوری شان و شوکت نال منعقد ہوندااے۔ اسلام آباد وچ بری امامؒ تے پاک پتن وچ با با فرید گنج شکرؒدے عرس وی بڑی شان نال منائے جاندے نیں۔

5۔ تھلے دتے گئے لفظاں دے معنی تے جملے بناؤ۔

جملے معنے الفاظ
اسلام رہن سہن وچ سادگی اختیار کرن داحکم دیندااے۔ وسوں،رہناسہنا رہن سہن
ترنجن ہون پاروں اج کل سارے پنڈ دیاں کڑیاں ساڈے ویہڑے وچ بیٹھیاں دسدیاں نیں۔ چرخے کتن والا، کھلاویہڑا ترنجن
ککلی وچ کڑیاں ایک دوجی دیاں باہواں پھڑ کے چکر لاؤندیاں تے گیت گاؤندیاں نیں۔ کڑیاں دی کھیڈ ککلی
پنجاب دی ثقافت ون سونے پھلاں دا گلدستہ اے تے ہر پھل دی اپنی مہک اے۔ رہن سہن دے ڈھنگ ثقافت

6۔ غلط جملے درست کر کے لکھو۔

1۔ اسلام آباد وچ وارث شاہ دا عرس ہوندااے۔

2۔ پنجاب دے وسینک تھکیواں لاہندے نیں لوک تماشے ویکھ کے۔

3۔ لوک تماشے وچ کبوتربازی ،کتے لڑانا، بٹیرے لڑانا تے ککڑ لڑانا شامل اے۔

4۔ واہی بیجی وچ مرداں نال عورتاں ہتھ نہیں ونڈاندیاں۔

5۔ مقدمے بازیاں تے فضول رسماں گھٹ رہیاں نیں۔

6۔ ایہناں گیتاں وچ بال دی لمی حیاتی دعاواں شامل نیں۔

7۔ ایہناں رسماں وچ عقیقہ تے سنتاں وی شامل نیں۔

درست جملے

1۔ جنڈیالہ شیر خاں وچ وارث شاہ دا عرس ہوندااے۔

2۔ پنجاب دے وسینک تفریح نال اپنا تھکیواں لاہندے نیں۔

3۔ ساڈے لوک کبوتربازی، کتے لڑانا، بٹیرے لڑانا، ککڑلڑاناورگے شوق وی رکھدے نیں ۔

4۔ واہی بیجی وچ مرداں نال عورتاں ہتھ ونڈاندیاں نیں۔

5۔ واہی وان دے تعلیم ول دھیان دین پاروں مقدے بازیاں تے فضول رسماں گھٹ رہیاں نیں۔

6۔ ایہناں گیتاں وچ بال دی لمی حیاتی لئی دعاواں تے آون والیاں گھڑیاں لئی نیک خواہشاں شامل ہوندیاں نیں۔

7۔ ایہناں رسماں وچ عقیقہ تے ختنے وی شامل ہوندے نیں۔

7۔ ساڈا وسیت کیہ سکھاؤندا اے؟

ساڈا وسیب اک اسلامی وسیب اے۔ ساڈے مذہب ہارایہ وی سانوں پیار محبت تے بھائی چارے دا درس دیندااے۔ سانوں اک دوجے دے دکھاں سکھاں وچ سانجھ پاؤناسکھاندااے۔

8۔ ترنجن کس نوں آکھدے نیں؟

ترنجن اوس کھلے ویہڑے نوں آکھدے نیں جتھے بہہ کے کڑیاں چرخہ کتدیاں نیں۔ایس عمل نوں بھنڈار بہنا، چھوپے پاؤناتے جوٹے پاؤنا وی آکھیا جاندااے۔

9۔ پنجاب وچ ہون والے پنجاں عرساں دے ناں لکھو؟

پنجاب وچ چپے چپے تے میلے لگدے نیں۔ مشہورعرساں وچوں لاہور وچ داتاگنج بخشؒ ،قصور وچ بلھے شاہؒ ، جنڈیالہ شیرخان وچ وارث ساہ، پاک پتن وچ بابا فرید گنج شکرؒ تے اسلام آباد وچ بری مام دے عرس شامل نیں۔

10۔ کسان اپناقیمتی وقت تے دولت کیویں برباد کردے سن؟

مقدمے بازیان تے فضول قسم دیاں رسماں وچ پئے کے کسان اپنا ویلا تے دولت ضائع کردے نیں۔ معمولی معمولی گل اتوں لڑدے جھگڑدے نیں تے فیر تھانے کچہریاں دے چکر کٹدے رہندے نیں۔

11۔ جھنڈ لہائی کس رسم نوں آکھیا جاندااے؟

نوں جمن والے بال دے سراُتے خوبصورت تے نرم نرم وال ہوندے نیں۔جدوں بال دی عمر تقریباٌ اک ہفتہ ہووے تاں وال لہادے جاندے نیں ۔وال لہان دی ایس رسم نوں جھنڈ لہائی آکھدےنیں۔

12۔گڑھتی کیہ ہوندی اے ؟

نویں جمن والے بال دے کن وچ اذان دی جاندی اے ۔ اوہدے بعد اوہدے مونہہ نال گڑ شہدیاں کوئی مٹھی شے لائی جاندی اے تے اوہدے لئی دعا کیتی جاندی اے ۔ ایس رسم نوں گڑھتی آکھدے نیں۔

13۔ واہی بیجی دے کم وچ عورتاں کیوں حصہ پاؤندیاں نیں؟

واہی بیجی دے کم وچ مرداں دے نال عورتاں وی بہت کم کردیاں نیں۔ اوہ کھیتان وچ کم کردے مرداں پچھے روٹی لے کے جاندیاں نیں۔ پٹھن وڈھدیا ں تے کتردیاں نیں۔ مجھاں چوندیاں تے اوہناں پٹھے پاؤندیاں نیں۔

14۔ پنڈاں وچ فضول رسماں تے مقدمے بازیاں کیوں گھٹ رہیاں نیں؟

فضول رسماں تے جھگڑیان دی وڈی رجہ جہالت اے۔ ہن ہولی ہولی پنجاب وچ علم دا چانن لگ رہیا اے۔ ایس لئی فضول رسماں تے جھگڑے گھٹ رہے نیں۔

سبق 10۔ قصہ اک طوطے دا

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔مضمون” قصہ اک طوطے دا” کس نے لکھیا اے؟

(الف)                                                                                                           راجا رسالو                                                                                      (ب)                      ڈاکٹر اختر جعفری                                                                                          (ج)           ممتاز بلوچ                                                         (د)                    حمید الفت ملغانی

2۔ سوداگر نے کس ملک جاناسی؟

(الف)             ایران                                        (ب)                         سعودی عرب                  (ج)                                                                        شام                                                       (د)                                                                                                                   عراق

3۔طوطے نے ایران دے طوطیاں کولوں کاہدی راہ پچھیا سی؟

(الف)  عیاشی دی                                    (ب)                        من پسند حیاتی دی                                                               (ج)                                                                                                          آزادی دی                         (د)                                                                              ایران دی

4۔ سوداگر دے طوطے دا سنیہا سن کے ایرانی طوطیاں نوں کیہ ہویا؟

(الف)                                                                                                       چہکن لگ پئے                                                         (ب)                      گیت گاؤن لگ پئے              (ج)              اک دوجے ول تکنا بھل گئے                                                      (د)                                         غمگین ہوگئے

5۔سوداگر توں طوطے دا سنیہا سن کے کنے طوطے دکھ نال مرگئے؟

(الف)                                                   ایک                (ب)                                                                دو                                     (ج)                                                             تن                                                                                                                (د)             چار

6۔سوداگر نے جدوں اپنے طوطے نوں ایرانی طوطے دی مرن دی گل دسی تان اوس کیہ کیتا؟

(الف)                                                  کنب کنب کے مر گیا                                                                                                                                     (ب)                                                         بہت دکھی ہویا                      (ج)                                                                                          رون لگ پیا                                                    (د)                                               اوس چپ وٹ لئی

7۔جدوں سوداگر نے مردہ طوطے نوں پنجرے وچوں باہر کڈھیا تاں اوس کیہ کیتا؟

(الف)                                              زندہ ہو گے گان لگ پیا                (ب)                            اُڈ کے درخت دی شاخ تے جا بیٹھا                                                                                      (ج)                                                                      سوداگر دا شکریہ ادا کیتا           (د)                                                                                         مردہ نے کیہ کرنا سی پیا رہیا

8۔طوطے نے آزاد ہون توں بعد کتھے جان بارے دسیا؟

(الف)  عراق                            (ب)                                       جنگل وچ         (ج)                                                                    دوجے طوطیاں کول                                                                     (د)                                       اپنے  وطن

9۔عقلمند لئی کیہ کافی ہوندااے؟

(الف)     علم                                                         (ب)                                                                       فکر                                            (ج)                         اشارہ                                                                                                                                 (د)                                    دولت

10۔بے وقوف ہتھ آئی دولت نال کس پاروں گوادیندے نیں؟

(الف)                                                                                                          گھمنڈ پاروں        (ب)                        بیوقوفی پاروں                                           (ج)                                                                   دولت دی کمی پاروں   (د)                                       نالائقی پاروں

جوابات: (1-ب)(2-الف)(3-ج)(4-د)(5-الف)(6-الف)(7-ب)(8-د)(9۔ج)(10۔ب)

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ طوطے نے سوداگر دے ہتھ ایران دے طوطیاں نوں کیہ سنیہاگھلیا؟

جدوں سوداگر نے اپنے دوجے نوکراں تے غلاماں وانگوں طوطے کولوں پچھیا کہ ایران توں تیرے لئی کی سوغات لیاواں تاں دوجیاں وانگ اوس نے کسے شے دی فرمائش کرن دی تھاں آکھیا کہ مینوں کسی شے دی کوئی لوڑ نہیں۔ تسیں بس میرااک سنیہا لے جاؤ۔ ایران وچ جتھے وی تہانوں طوطے نظرآون۔ اوہناں نوں میراسلام دینا تے آکھنا کہ تہاڈا ایک ساتھی طوطا پنجرے وچ قید اے۔ تسیں کھلیاں فضاواں وچ اڈاریاں ماردے جے تے اوہ وچارا قیدی طوطا تہاڈی یاد وچ دن رات روندا رہندااے۔ تہاڈی چنگی یاری اے پئی تسیں اوہدے دکھاں داکوئی احساس ای نہیں کررہے۔ اوہدے لئی کوئی کوشش کروتے اوس نوں آزادی دی راہ وکھاؤ۔

2۔ قیدی طوطے دا سنیہاسن کے ایران دے طوطیاں تے کیہ اثرہویا؟

ایران وچ سوداگر نوں اک تھاں تے بہت سارے طوطے نظرآئے تاں اوس نوں اپنے طوطے دا سنیہا یادآگیا۔ اوس گھوڑاروکیا تے طوطیاں نوں اپنے طوطے دادتا ہویا پیغام سنادتا۔ سنیہاسن کے طوطے غمگین ہوگئے۔ اوہناں نوں اڈاریاں مارناچہکنا تے گانا بھل گیا۔ سارے اک دوجے وال بٹربٹرویکھن لگ پئے۔ فیر اک طوطا کنبن لگ پیاتے رکھ توں ڈگ کے مرگیا۔

3۔ مونہوں گل سوچ سمجھ کے کیوں کڈھنی چاہیدی اے؟

گل انسان دی عزت کرواندی اے۔ اوس نوںمعاشرے دا باوقار شہری وی بناؤندی اےپرگل بندے نوں ذلیل وخواروی کردیندی اے۔ اپنی گل نال بندہ غیراں نوں سجن بنا لیندااے تے گل نال ای اپنے ویری بن جاندے نیں۔ ایس لئی بندے نوں ہمیش گل کرن توں پہلاں سوچ سمجھ لینا چاہیدااے۔ کیوں جے گل تاں کمان وچوں نکلے تیر وانگ ہوندی اے جیہڑا کدی واپس نہیں آسکدا۔ مونہوں نکلے لفظ دل وچ اگاں دے بھانبڑ وی بال دیندے نیں جیہدے سیک وچ سڑ کے گھراں دے گھر وی تباہ ہوسکدے نیں۔ گل ای جھگڑے کرواندی اے تے گل ملکاں وچ لڑائیاں کروان تے تباہیاں دا باعث بندی اے۔ گل پاروں کسے وی ملک وچ فتنہ تے فسادوی برپا ہوسکدااے۔ دوجے پاسے گل نال سارے جھگڑے مکائے جاندے نیں۔ گل بات نال ای امن ہوندااے تے گل ای کامیابی دی کنجی اے۔ ایسے لئی سیانے آکھدے نیں کہ ہمیش گل کرن توں پہلاں سوچ لینا چاہیدااے۔

4۔ ایسی سبق توں کیہ نتیجہ نکلدا اے؟

ایس سبق توں کیہ چار اخلاقی سبق ملدے نیں:

(الف) ۔گل بات سوچ سمجھ کر کرنی چاہیدی اے۔ ہمیشہ کوشش کرنی چاہیدی اے کہ تہاڈی گل بات توں کسے دا دل نہ دکھے۔تہاڈی گل کسے لئی دکھ دا باعث نہ بنے۔ تہاڈی گل پاروں کدھرے کئی لڑائی جھگڑا نہ ہوجاوے یاں کسی دادل نہ دکھے سگوں کوشش کرنی چاہیدی اے کہ تہاڈی گل لوکاں لئی خوشی،سکھ تے سکون دا موجب بنے۔

(ب)۔ آزدی بہت وڈی نعمت اے۔ آزادی ورگی ہورکوئی نعمت نہیں۔ غلام بندے دی کوئی حیاتی نہیں۔ اوہ اپنی مرضی نال کجھ وی نہیں کرسکددا۔ ایسے لئی تاں ٹیپوسلطان نے غلامی دی سوسالہ حیاتی نالوں آزادی دے اک دن نوں چنگا قرار دتا سی۔

(ج)۔عقل مند بندہ اوہ ای ہوندااے جیہنوں تشریحان کر کر سمجھان دی لوڑ نہ پوےسگوں اوہ اک اشارے نال ای گل سمجھ جاندااے تے آپ وی مرن دی ایکٹنگ کر کے آزاد حاصل کرلیند ااے۔

(د) ۔بے وقوف لوک ہتھ آئی دولت نوں سانبھن تے اوہدی حفاظت کرن دا شعور نہیں رکھدے تے اوہ اکثر گھر آئی دولت گو ا بہندے نیں۔

5۔ طوطے نوں پنجرے وچ رہ کے چوری کھاندیاں ہویاں وی کیوں گھاٹ محسوس ہوندی سی؟

طوطے نوں پنجرے وچ رہندیاں بھاویں کھان نوں چوری ملدی سی پر اوہ ہم جنساں دی صحبت توں محروم سی۔اوہدے اپنے بھین بھرا سجن بیلی تے پیارے اوس توں دور سن۔ اوہ اپنی مرضی نال باغ وچ جا کے اُڈاریاں نہیں مارسکداسی۔ اوس نوں اپنے پیاریاں دی یاد وی ستاؤندی سی۔ اوہ اپنے وطن تے اپنے ساتھیاں نوں یاد کردا سی اوہناں نوں ملنا چاہنداسی۔ ایسے پاروں ای اوہ پنجرے وچ رہ کے چوریاں کھاندیاں ہویاں وی گھاٹ محسوس کرداسی ۔ آزادی دی گھاٹ ،اپنے سجناں تے متراں دی گھاٹ اپنے وطن دی گھاٹ تے ساریاں توں ودھ کے اپنی مرضی نہ کرسکن دی گھاٹ ۔

6۔ سوداگر کس ملک جارہیاسی تے اپنے نوکراں تے طوطے کولوں کیہ پچھیا سی؟

سوداگر تجارت دی غرض نال ایران جارہیا سی تے اوس اپنے سارے نوکراں نوں کٹھا کیتا تے اوہناں کولوں پچھیا کہ اوہ ایران  تون اوہناں لئی کیہ کیہ سوغات لیاوے۔

7۔ طوطے نے ایران دے طوطیاں نوں کیہ پیغام گھلیا؟

سوداگر دے طوطے نے اوہنوں آکھیا کہ تسیں ایران دے طوطیاں نوں میراسلام دینا تے کہنا کہ تہاڈا اک ساتھی پنجرے وچ قید اے۔ تسیں کھلیاں ہواواں وچ اڈدے تے آزادی دیاں موجاں ماندے اوپرمیں دن رات تہاڈی یاد وچ روندا تے ہاواں بھرداہاں۔ مینوں آزادی دی کوئی راہ وکھاؤ۔

8۔سوداگر نے جدوں اپنے طوطے دا پیغام سنایا تاں ایرانی طوطیاں نے کیہ کیتا؟

سوداگر دے طوطے دا پیغام سن کے ایرانی طوطے چپ کر گئے تے اک دوجے ول بٹ بٹ تکن لگ پئے۔ گیت گانا بھل گئے تے غمگین ہوگئے تے فیراک طوطا کنبن لگ پیا تے رکھ توں ڈگ کے مرگیا۔

9۔ کوئی وی گل کرن توں پہلاں کناں گلاں دا خیال رکھنا ضروری اے؟

سیانیاں داکہنا اے کہ ہمیشہ بولن توں پہلاں سوچو کدھرے تہاڈے مونہوں نکلے لفظ کسے نوں دکھی نہ کردین ۔کدھرے کوئی لڑائی جھگڑا نہ کرادین تے کسے وی کلی نہ ساڑ چھڈن ،ملک وچ فتنہ فساد نہ کھڑا کردین۔

10۔ ایرانی طوطے نے سوداگر دے طوطے نوں آزادی دا کیہ طریقہ دسیاسی؟

سوداگر دے طوطے نے اپنے وطن دے طوطیاں نوں سنیہاگھلیا سی پئی مینوں قید وچوں نکلن دی کوئی ترکیت دسن۔ جواب وچ اک طوطا کنبیا تے رکھ توں ڈگ کے مرگیا۔ سوداگر دا طوطاایس رمزنوں سمجھ گیا تے اوہ وہ جھوٹھی جھوٹھی مرگیا تے سوداگر نے اوس نوں پنجرےتوں باہر کڈھ دتا۔ انج اوہ آزاد ہوگیا۔

11۔ طوطے نے عقل مندتے بیوقوف دا فرق کنج دسیا اے؟

سوداگر دے طوطے نے دسیا کہ عقل منداں لئی اشارہ کافی ہوندااے پر بیوقوف لوک اپنی بیوقوفی پاروں ہتھ آئی دولت گوابہندے نیں۔

سبق 11۔ ٹھیڈا

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔ڈرامہ “ٹھیڈا” کس نے لکھیا اے؟

(الف)            مسرت کلانچوی                                                                                      (ب)                  پروین ملک        (ج)           کہکشاں ملک                                                         (د)                    حسین شاد

2۔ زاہد دی کلاس سے منڈے اوہدی سائیکل نوں کیہ آکھدے سن؟

(الف)                                                              پجیرو                    (ب)                           پھٹیچر           (ج)                                                                                                                     مرزادی بائیسکل                                         (د)     چاند گاڑی

3۔زاہد دی ماں نے کدوں نویں سائیکل لے کے دین دا وعدہ کیتا سی؟

(الف)       امتحانوں توں بعد                                                  (ب)                      اگلے سال                                                               (ج)                                                               چنگے نمبراں وچ پاس ہون تے          (د)                                                  کمیٹی نکلن تے

4۔زاہد دی ماں کیہ کردی سی ؟

(الف)                                                                   ڈاکٹر سی                                                (ب)                      سکول ٹیچر سی                           (ج)              لوکاں دے گھراں چ کم کردی سی                            (د)                       پائلٹ سی

5۔زاہد اپنے دوست نوں ملن کس شہر گیا سی؟

(الف)                              کراچی                                                                             (ب)                                                              لاہور                             (ج)                                         فیصل آباد       (د)                                                                                      پشاور

6۔زاہد دا ابو کیہ کرداسی؟

(الف)                                                                                                         مل مالک سی                                                                                                                           (ب)                                                          ڈاکٹر سی                                  (ج)       مزدور سی                  (د)                                              سکول ٹیچر سی

7۔زاہد جدوں اپنے بھراحامد دے کمرے وچ گیا تاں اوس کیہ آکھیا؟

(الف)                    جی آیاں نوں                 (ب)                                                                       توںمیرے کمرے وچ بغیر نوک کیتے   (ج)                                 سنایار کیہ حال ای                                                                               (د)                                                                                         میرے کمرے وچ کیہ لین آیا ایں

8۔زاہد دے ابے دی فیکڑی وچوں کیہ پھڑیا گیاسی؟

(الف)        شراب                          (ب)                                                                                                جعلی دوائیاں          (ج)            ناجائز اسلحہ                                                                     (د)                                       ہیروئن

9۔چھاپہ پین دے باوجود زاہد دا ابا کنج بچ گیا ؟

(الف)    منتاں نال                                                        (ب)                                                                       سفارش نال  (ج)                  بچیانہ سگوں پھڑیا گیا                                                                                                                                 (د)     رشوت وجیہوں پیسے خرچ کے

10۔زاہد اپنے پیودا گھر کیوں چھڈآیا؟

(الف)                                                                                                          پیو دے بھیڑے سلوک پاروں                      (ب)             بھرادی بے حسی پاروں                               (ج)                                                                   پیودی حرادم دی کمائی پاروں                                                                (د)                           ماں دی محبت پاروں

جوابات: (1-الف)(2-ج)(3-د)(4-ب)(5-الف)(6-الف)(7-ب)(8-ب)(9۔د)(10۔ج)

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ ڈرامہ “ٹھیڈا” دا خلاصہ اپنے لفظاں وچ لکھو؟

خلاصہ:

زاہد دے ماں پیو وچ کسے جھگڑ ے پاروں طلاق ہوجاندی اے۔ عدالت زاہد نوں اوہدی ماں تےاوہدے بھراحامد نوں پیودے حوالے کردیندی اے۔ زاہد دی ماں دوجا ویاہ کرن دی تھاں سکول وچ نوکری کرلیندی اے تے بالاں نوں پڑھا کے زاہد دی پرورش رزقِ حلال نال کردی اے۔ کالج تیکر پڑھن دے دوران اک وار چھٹیاں وچ زاہد اپنے دوست اسد نال کراچی جاندااے تے اوتھے اوہدی ملاقات اپنے پیو دی کزن خورشید جہاں نال ہوندی اے ۔اوتھے ای زاہد نوں پتہ لگدااے کہ اوہدی ماں تے پیو وچکارطلاق ہوچکی اے تے اوہدا اک بھرا حامد وی اے نالے اوہداپیواک فیکٹری دا مالک اے۔ زاہد کراچی توں واپس آکے پریشان رہن لگ پیندا اے تے انت اک دن اپنی ماں نوں خورشید جہاں دا سلام دے دیندااے۔ زاہد دی ماں سارا کجھ سمجھ جاندی اے تے اوس نوں کراچی جا کے پیوکول رہن دی اجازت دے دیندی اے۔

کراچی جاکے اوہ پیوتے بھرادے اوس ماحول وچ جتھے کسے کول دوجے کول بہن تے گل بات کرن داویلا نہیں ہوندا، وچ اپنے آپ نوں اجنبی محسوس کردااے۔ فیرجدوں اک اور اوس نوں بخار ہوجاندااے تاں پیو ڈاکٹر نوں فون کردیندااے پر اوس نوں ویکھن آپ نہیں آؤندا ۔ دوجے پاسے پھراوی نوکرنوں اوہدادھیان رکھن دا آکھ کے گھروں نکل جاندااے فیر اک دن اوس نوں پتہ لگدااے کہ اوہدے پیو دی فیکٹری تے چھاپا پیا اے تے جعلی دوائیاں پھڑیاں گئیاں نیں تے پیوحامد نوں آکھدااے کہ پیسے وچ بڑی طاقت اے تے پیسے دی چمک پاروں کوئی ساڈا کجھ نہیں وگاڑ سکدا تاں ھرام دی اوہ روٹی اوہدے سنگھوں نہیں اتری دی تے اپنی ماں کول واپس آجاندااے۔

2۔ نصرت دا کردار کجھ سطراں وچ بیا ن کرو؟

نصرت دا کردار:

ایس ڈرامے دا ہیرو بھاویں زاہد اے تے ، اخیراتے بے ایمانی نال کمائی جان والی دولت چھڈ کے ایمانداری ورتن پاروں اوہداکردار بہت بھرواں تے جاندار بن جاندااے پرایس نوں ایماندار تے سلجھیا ہویاکردار بناون وچ بھرواں کردار زاہد دی ماں نصرت ادا کردی اےجیہڑی سکو ل وچ استانی اے اوہداویاہ ایک امیر پر جعلی دوائیاں بناون والی فیکٹری دے مالک رحمن نال ہوندااے کسے وجہ توں میاں بیوی دی آپس وچ نہیں بن دی تے اوہ اپنے خاوند کولوں طلاق لیندی اے۔ عدالت دے فیصلے موجب وڈاپتر حامد پیو کول تے نکا پتر زاہد ماں کول رہن لگ پیندے نیں۔ نصرت اپنے پترنوں نال لے کے کراچی چھڈکے لاہور آجاندی اے تے ایتھے سکول وچ پڑھان لگ پیندی اے۔ اوہ تھوڑی جیہی تنخواہ وچ اپناتے اپنے پتردا پیٹ وی پالدی اے تے پترنوں کالج وچ پڑھاندی وی اے۔ نصرت رزقِ حلال کھان والی ایک محبِ وطن بی بی اے۔ اوس نوں اپنے پتر زاہد نال انتاں دی محبت اے تے اوہدی پرورش تے بہتری دی خاطر اوہ ہر قربانی دیندی اے ۔جو انی اوہدے لئی دوجے نکاح دے موقع وی بن دے نیں پراوہ خوشحال حیاتی گزار ن اپنے پتردی جدائی برداشت نہیں کردی تے زاہد دی بہترپرورش ،پڑھائی اوہدے چنگے مستقبل دے خواباں وچ حیاتی گزار دیندی اے۔ اوہ اک ہمدرد ماں اک محبِ وطن ،ایماندار تے سادہ زندگی وچ خوش رہن والی عورت اے۔

نصرت کھلے دل دی مالک اے ۔ اوہ اولاد تے اپنی مرضی مسلط کرن دی تھاں اوہدی خوشی نوں ترجیح دیندی اے۔ایسے پاروں جدوں زاہد اپنے پیو گھر جان خواہش کردااے تاں اوہ فوراٌ اوہدا سامان تیارکردیندی اے تے اوہدی خوشی وچ خوش رہندی اے۔ اوہ اپنی اولاد نوں کسے حال وچ دکھی نہیں ویکھ سکدی تے ہر ویلے اپنے پتر زاہد بارے پریشان رہندی اے۔

3۔ زاہد دے کردار تے نوٹ لکھو؟

زاہد دا کردار:

زاہد ایک جذباتی نوجوان اے۔ اج کل دے اکثر پاکستانی نوجواناں وانگوں اوہدی وی خواہش اے کہ اوہدے کول نویں موٹرسائیکل ہووے۔ اوہ اپنی پرانی سائیکل نوں چھڈ کے موٹرسائیکل خریدن دی خواہش دا اظہار کردااے پر ماں دیاں مجبوریاں نوں وی سامنے رکھدااے تے ایہہ جانن توں بعد کہ ماں لئی انج ممکن نہیں اوہ موٹرسائیکل خریدن داارادہ ترک کردیندااے۔ فیرجدوں اوس نوں اپنے پیو دے فیکٹری مالک نے سرمایہ دار ہون دا پتہ لگدااے تاں اوہ اوہنوں ملن جاندااے پر پیودے بے ایمان تے لالچی ہون بارے جان کے واپس ماں کول پرت آوندا اے۔ یعنی زاہد دے دل وچ پیسا حاصل کرن دی سدھر ضروراے پراوہ بے ایمانی تے دھوکھے نال دولت حاصل کرن والیاں دے خلاف اے۔ زاہدتنہائی پسند ہون دی تھاں محفلاں نوں پسند کردااے۔ اوہدے دل وچ رشتیا ں دا پیار وی موجود اے۔ اوہ گلاں کرن لئی بھرادے کمرے وچ جاندااے پر اسد دے روئیے توں مایوس واپس پرتدااے ۔ زاہد دا  کردار اہنوں جذباتی نوجوان ثابت کردااے پہلاں اوہ ماں نوں کہندااے کہ میں تیرے کول رہ کے کلرک ای بننااے پرفیر پیو کول جا کے اوہدی بے ایمانی تے دولت پچھے پاگل ہوناویکھ کے ماں کول پرت آوندااے۔ دوجے پاسے اوہدی ماں نصرت زیادہ مستقل مزاج دسدی اے۔

4۔زاہد اپنی سائیکل کولوں کیوں تنگ سی؟

زاہددی سائیکل بہت پرانی ہوچکی سی۔ کدے پنکچر ہوجاندی تے کدی اوہدی چین اتر جاندی سی۔کدے ہینڈ ل مڑ جانداتے کدے پیڈل بھر جانداسی۔ ایسے پاروں اوہدے دوست اوہدی سائیکل نوں”مرزا دی بائیسکل” کہندے سن۔

5۔ زاہد دی ماں نے موٹرسائیکل لے کے دین دی فرمائش دے جواب وچ کیہ آکھیا؟

کالجیٹ ہوکے وی سیانا نہیں ہویا۔ سیاناہونداتے تینوں سمجھ ہوندی اے کہ اک سکول ٹیچر ماں نوں وڈی فرمائش نہیں پائی دی۔ پترمیری تنخواہ روٹی کپڑے تے تیریاں فیساں کتاباں تے لگ جاندی اے۔ دس موٹرسائیکل کیتھوں لیاواں۔

6۔ خورشید فاطمہ نے زاہد نوں اوہدے ماں پیو بارے کیہ دسیا؟

خورشید نے دسیا کہ تیرے ماں پیو دی نہیں بنی تے طلاق ہوگئی۔ عدالت نے تینوں تیری ماں د ے حوالے کردتا تے تیرے بھرانوں تیرےدے حوالے کردتا ۔پترایہ چنگی گل نہیں کہ توں پیوبھرانوں ملے بغیر چلاجاویں۔ تیر ا پیو مل مالک اے تے ڈیفنس وچ 33 نمبر بنگلے وچ رہنداا ے۔

7۔ زاہد اپنے بھراحامد دے کمرے وچ گیا تاں اوس کیہ آکھیا؟

حامد نے آکھیا۔ زاہدتوں ایس وقت میرے کمرے وچ تے بغیر نوک کیتے۔ گلاں کرن لئی ڈرائنگ روم یاں کامن روم ہوندااے۔ ایہ تے بالکل میرا ذاتی کمرہ اے۔

8۔ زاہد نوں جدوں بخار چڑھیا تاں اوہدے پیوبھرادا کیہ رویہ سی؟

زاہد نوں بخار چڑھیا تاں اوہدے پیو نے ڈاکٹر نوں فون کیتا تے باہر چلاگیا تے اوہدے بھرانے وی ملازم نوں زاہد دا خیال رکھن دا آکھیا تے باہر چلاگیا۔ کسے وی اوہدے کمرے وچ آکے اوہدا حال نہ پچھیا۔

سبق 12۔ ساڈا ماحول

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔مکالمہ “ساڈا ماحول” کس نے لکھیا اے؟

(الف)    حسین شاد                                                                                      (ب)                  پروین ملک               (ج)          غلام دستگیر ربانی                                                         (د)                    اختر جعفری

2۔ آلودہ کس زبان دا لفظ اے؟

(الف)                                                              فارسی                    (ب)                         پنجابی           (ج)                                                                                                                     عربی                              (د)                                             سندھی

3۔ماحول دی آلودگی کس ملک دا مسئلہ اے؟

(الف)                                             پاکستان دا           (ب)      امریکہ دا                 (ج)                               پورے یورپ دا                                                                                                                         (د)                                                                              ساری دنیا دا

4۔لفظ “آلودہ” دے کیہ معنے نیں؟

(الف)                           صاف ستھرا                                                                                                                                                        (ب)                      لبڑیا ہویا                                                                                                                                                     (ج)              پالش کیتا ہویا            (د)                                       سوہنا

5۔حدیث شریف وچ صفائی نوں ایمان دا کنواں حصہ آکھیا گیا اے؟

(الف)                                                                                                     چوتھا     (ب)                                                              ادھا                                                                                                               (ج)                        پورا                                                           (د)                                                                                      اک تہائی

6۔گندے پانی وچ گھٹوگھٹ کنیاں قسماں دے وائرس ہوندے نیں؟

(الف)                                           تن          (ب)                                                          پنج                                                                                                        (ج)        چھ                                                                                                                                                 (د)                          بارہ

7۔اپنے نک تے فلٹرلاون پاروں اوہدے دوست نے جمیل نوں کیہ آکھیا؟

(الف)                                                                                                       کارٹون                (ب)                                   خلائی مخلوق                          (ج)        جوکر                                                                                                                                       (د)                                 پاگل

8۔پانی پین توں پہلاں کیہ کر لینا چاہیدااے؟

(الف)                                                                                                          ٹھنڈا       (ب)               نیم گرم                                                                               (ج)                                                                    مٹھا                                                     (د)                                       ابال لینا چاہیدااے

9۔بیماریاں دی جڑھ کہیڑے کیڑے نیں ؟

(الف)                                                                                                        بیکٹیریا                                                                                             (ب)                                                                       وائرس                                   (ج)                                                           شہد دی مکھی                    (د)                                                                                       لاکھ دا کیڑا

10۔وائرس کسراں نظرآوندے نیں؟

(الف)                    عام انسانی اکھ نال             (ب)           دوربین نال                                                                                 (ج)                                                                   خوردبین نال                                                                (د)                                    عدے نال

جوابات: (1-ج)(2-الف)(3-ب)(4-د)(5-ب)(6-ج)(7-ب)(8-د)(9۔ب)(10۔ج)

سوال 1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ ایس مکالمے وچ لفظ آلودہ دا کیہ مطلب دسیا گیا اے؟ اوس نوں اپنی کاپی وچ خوشخط لکھو؟

ایس مکالمے وچ دسیا گیا اے کہ آلودہ فارسی زبان دا لفظ اے۔ جس دے معنے لبڑیا ہویا یعنی گندادے نیں۔ ساڈا ماحول ودھدی ہوئی آبادی ،بساں ویگناں تے کارخانیاں دے دھوئیں تے کجھ ہورشیواں پاروں گندا ہورہیا اے۔ ایس لئی اہنوں وی آلودہ آکھیا جاندااے ۔

2۔ آلودگی دیاں کنیاں قسماں ہوندیاں نیں ؟ کھول کے بیان کرو۔

آلودگی دیاں کئی قسماں نیں جینہاں وچوں سمندری آلودگی ،زمینی آلودگی تے فضائی آلودگی اہم نیں۔

سمندری آلودگی:

عام طور تے فیکٹریاں تے ملاں دے مالک اپنی فیکٹریاں دا گندا پانی جیہدے وچ بہت ساریاں زہریلیاں دھاتاں دےذرے شامل ہوندے نیں ۔ گندے پانی دیاں نالیاں وچ سٹ دیندے نیں۔ جتھوں اوہ پانی دریاواں وچ چلاجاندااے تے دریاؤں راہیں ایہہ پانی سمند ر وچ جاڈگدا اے۔ ایس توں اڈسمندراں دے نیڑے آباد شہراں دی پانی گندا ہوجاندااے۔ سمندری آلودگی پاروں مچھلیاں تے دوجے سمندری جانور مرجاندے نیں۔ کدی کدی ایہہ گندگی بحری جہازاں تے کشتیاں دے آون جان وچ رکاوٹ پیداکردی اے۔

زمینی آلودگی:

ساڈے آل دوالے کھلریاہویاکوڑا کرکٹ فیکٹریاں وچون نکلن والا دھوں تے گھراں نوں صاف کرکے گندگلیاں وچ سٹ دین دارحجان زمینی آلودگی دا سبب بن رہیا اے۔

فضائی آلودگی:

کارخانیاں، بساں ،ویگناں تے دوجیاں گڈیاں وچوں نکلن والا دھوں فضائی آلودگی دی وجہ بن دا اے۔ ایس توں اڈسڑے ہوئے پٹرول دے ذرے تے گھٹا مٹی وی ساڈے ماحول نوں آلودہ بناؤندے نیں۔ گڈیاں دے ہارن دابے جا استعمال ،اچی آواز وچ میوزک سننا تے کئی ہور طرحاں دے شوروی فضائی آلودگی دا باعث بن دے نیں۔

3۔ آلودگی توں بچن لئی کیہڑے کیہڑے طریقے اختیار کرنے چاہیدے نیں؟

ماحول دی آلودگی پوری دنیا دا مسئلہ بن چکیا اے۔ ساری دنیا دے سیانے ایس مسئلے نوں حل کرن لئی کوششاں کررہے نیں۔ سانوں وی اپنے ماحول نوں صاف ستھرا رکھن لئی کوشش کرنی چاہیدی اے۔ اسیں اپنے آل دوالے یعنی اپنے سکول، اپنے گھر تے اپنے محلے دی صفائی دا خیال رکھیے۔ گھراں دا کوڑا گلیاں وچ سٹن دی تھاں کارپوریشن دیاں مقرر کیتیاں تھاوان تے سٹیے۔ چیزاں دی صفائی دا دھیان رکھیئے۔ کھان پین والی چیزاں دی صفائی ول دھیان دئیے ۔ پانی اُبال کے پیئے ۔ گندے پانی نوں کسے تھاں کھلون نہ دئیے سگوں اوہدے نکاس لئی کوشش کرئیے۔ ودھ توں ودھ درخت لائیے ۔ کارخانے داراں تے فیکٹریاں والیاں تے زور دئیے کہ اوہ فالتو پانی نوں دریاواں وچ سٹن توں پہلاں اوہدے وچوں گندے چراثیم نوں مکاون۔

4۔ ایہناں لفظاں دی وضاحت کرو؟ خلائی مخلوق،شعور ۔ وائرس، یرقان، فرد،ماحول

خلائی مخلوق:

اسمان تے زمین دے وچکار لے مقام نوں خلاآکھیاجاندااے ۔سائنس داناں دے کہن مطابق جتھے زمین دی کشش مک جاندی اے ،اوتھوں خلاء شروع ہو جاندی اے۔ خلاوچ بہت سارے سیارے تے ستارے موجود نیں۔ فلکیات دے زیادہ ترماہراں دا کہنا اے کہ زمین توں اڈہور کسے وی سیارے تے کوئی زندہ چیز موجود نہیں پر کجھ سائنسداناں دا ایہہ وی کہنا اے کہ خلا وچ موجود سیاریاں تے وی آبادی موجود اے۔ خاص طور تے زمین دے نزدیک ترین سیارے مریخ بارے آکھیا جاندااے کہ اوتھے آبادی موجود اے۔ مریخ تے دوجے خلائی سیاریاں تے موجود مخلوق نوں خلائی مخلوق آکھیا جاندا اے۔

شعور:

شعور دے معنے عقل، سمجھ، ادراک تے سدھ بدھ دے نیں۔ کسے شے داعلم ہون ، اوہدی اہمیت بارے جانن دا ناں شعور اے۔

وائرس:

وائرس اوہ نکے نکے کیڑے نیں جیہڑے خوردبین دی مددبناں نظر نہیں آوندے ۔ ایہناں نوں جراثیم وی آکھیا جاندااے ۔ ایہہ ہواوچ ہوندے نیں تے بیماریاں نوں اک تھاں توں دوجی تھاں تے ،اک بندے توں دوجے بندے تیک اپڑان دا کم کردے نیں۔

یرقان:

یرقان اک اجیہی بیماری اے، جس پارون بندے دیاں اکھاں، ہتھاں ،نونہواں تے پیراں داررنگ پیلا پئے جاندااے۔ اوہدے جثے وچ سرخ جیسمے گھٹ جاندے نیں تے بخاروی ہوجاندااے۔ ایہہ گرمیاں سردیاں کسے وی موسم وچ ہو سکدا اے پر ایہدا علاج ڈاکٹر ٹھنڈیاں چیزاں کھانادسدے نیں۔

فرد:

فردکسے اک بندے نوں آکھدے نیں تے ایہدی جمع افراد اے۔

ماحول:

انسان سے آل دوالے دیاں چیزاں اوہداماحول اکھواندیاں نیں۔

5۔ فضائی آلودگی بارے مڈھلی جانکاری دیوو؟

آلودہ فارسی زبان دا لفظ اے تے ایس دے معنے لبڑیاہویا یعنی گندہ نیں۔ ساڈے ماحول تیزی نال ودھ رہی آبادی باروں کھسمیلا  ہوندا جارہیا اے۔ ہوا وچ دھواں، زہریلی گیساں تے ڈیزرل تے پٹرول دے ذریاں دی موجودگی فضانوں آلودہ کررہی اے۔

6۔ فضائی آلودگی کسراں پیدا ہوندی اے؟

کارخانیاں، فیکٹریاں تے گڈیاں بساں چوں خارج ہون والا دھوان، زہریلی گیساں ،پٹرول تے ڈیزل دے ذرے فضاوچ شامل ہو کے فضانوں آلودہ کردے رہندے نیں۔ کاربن،سیسہ ،دھوڑ ،مٹی وی فضا آلودگی دا کارن بن رہی اے۔درخت نہ لاون وی فضائی آلودگی دا باعث نیں کیوں جے درخت لان نال آکسیجن وافر مقدار وچ پیدا ہوندی رہندی اے تے ماحول متوازن رہندااے پرجدوں درخت گھٹ لگدے نیں تاں فضاوچ آکسیجن دی نسبت کاربن تے درجیاں زہریلیاں گیساں دی تعداد ودھ جاندی اے۔

7۔ وائرس کیہ ہوندے نیں؟

وائرس بہت ای نکے نکے کیڑے یاں جراثیم ہوندے نیں۔ ایہ خورد بین توں بناں ویکھے نہیں جاسکدے ۔ ایہ بیماریاں دی جڑھ ہوندے نیں۔

8۔ پانی نوں کسراں ورتوں وچ لیا جاناچاہیدااے؟

بہت ساریاں بیماریاں گندے پانی دے استعمال نال پیدا ہوندیاں نیں۔ ایس لئی پانی نوں ورتوں وچ لیان توں پہلاں اُبال لینا چاہیدا اے تے ٹھنڈاکرکے نتار کے پینا چاہیدااے۔

9۔ ماحول نوں بہتربناون لئی اسیں کیہ کرئیے؟

ماحول نوں بہتر بنان لئی ضروری اے کہ اسیں اپنے آپ نوں صاف ستھرارکھئیے۔ گلی محلیاں وچ گند نہ پائیے تے شورشرابہ نہ کرئیے۔ کیوں جے شورشرابے نال وی ماحول تے بھیڑا اثر پیندااے۔

10۔ صفائی بارے ساڈا دین کیہ حکم دیندااے؟

ماحول نوں صاف ستھرارکھن نال صفائی آلودگی تے قابوپایا جاسکدااے۔ ایسے پاروں تاں حضورﷺ نے صفائی نوں ادھا ایمان قرار دتا اے۔

11۔ آلودگی توں کیویں بچیاجاسکدااے؟

آلودگی توں بچن لئی ضروری اے کہ اسیں حفاظتی تدابیر اختیار کرئیے۔ موٹرسائیکل وغیرہ تے جاندیاں نک تے فلٹر لائیے پر فضائی آلودگی توں بچن داسب توں بہترطریقہ زیادہ توں زیادہ درخت لانااے۔ جے ہرکوئی اپنے گھراں وچ دوچار درخت لاوے۔ جنگلات ودھائے جان تاں ماحول صاف ستھرا ہوسکدا ۔

12۔ تھلے لکھے ہوئے محارویاں دے معنے دسو تے جملیاں وچ ورتو۔

جملے معنے محاورے
اپنی مرضی نال امجد سارا دن گلیاں کچھداپھردا اے پر گھر والے کسے کم لئی کہن تاں بھاراں تے پئے جاندااے۔ نخرے کرنا بھاراں تے پینا
ماں بولی نوں پڑھن لکھن دی زبان بنان دی گل نوں مخول وچ پاکے اساں گھاٹے دا سودا کیتا اے۔ اہمیت نہ دینا گل مخول وچ پانا
زاہد نے جھوٹھ بولن تے لکھ بنھ لیا اے۔ عادت بنا لینا لک بنھنا
پورے ٹیکس ادا کرکے ہر شہری ملکی ترقی وچ حصہ پاسکدا اے۔ مدد کرنا حصہ پانا

سبق 13۔ ہمت کرے انسان تے۔           

سوالات

سوال1۔ ایہناں سوالاں دے دتے گئے جواباں وچ مناسب ترین جواب دا انتخاب کرو۔

1۔افسانہ “ہمت کرے انسان تے” کس نے لکھیا اے؟

(الف)                                                                                                           تاج محمد                                                 (ب)                  شاہ محمد                                                                                        (ج)          غلام دستگیر ربانی                                                         (د)                    اختر جعفری

2۔ مسلماناںوکھرا ملک پاکستان کس طرح حاصل کیتا؟

(الف)                                                              انگریزاں آپے دے دتا سی                                        (ب)                         ہندواں دی مددنال           (ج)                                                                                                                     اک مٹھ ہو کے ہمت تے کوشش نال                               (د)                                         جنگ لڑکے

3۔گل خان دے ماں پیوکیہ کردے سن؟

(الف)   واہی بیجی                       (ب)            مزدوری                                                        (ج)            ویہلے رہندے سن   (د)                                                                              پولڑی فارم سی

4۔گل خان دے ماں پیو دی حالت کیہ سی؟

(الف)                                  خوسحال لوک سن                                           (ب)                      گزارا مشکل نال ہونداسی                              (ج)              کئی کئی دن بھکھے رہندے سن                                         (د)                                                                                     رج کھاندے سن

5۔پولڑی فارم کھولن لئی گل خان نے پیسے کتھوں لئے سن؟

(الف)                                                                                                     اپنے ماسٹرہوراں کولوں                                                          (ب)                                                              اپنے یاراں کولوں                                                                                                    (ج)        حکومت توں قرضہ      (د)                                                                                     زمین ویچی سی

6۔گل خان کس بارے سوچدارہنداسی؟

(الف)                                                                                                        اپنی شاعری چھپوان بارے                 (ب)                                                         اپنے بھراواں نوں پڑھا ن بارے                                                               (ج)                                                 اپنے گھر دی حالت بدلن بارے                                                    (د)                                              ملکی حالات بارے

7۔گھر دی حالت بدلن لئی گل خان نے کیہ کھولن دا فیصلہ کیتا؟

(الف)                              پرائیویٹ سکول                  (ب)                                                                     مچھلی فارم                                                                                       (ج)       گوٹ فارم                         (د)                                                                                       پولٹری فارم

8۔گل خان دے ماپیاں نے کیہ سوچ لیاسی؟

(الف)                                      گل خان داویاہ کردینا اے                                                        (ب)                                                          غربت مقدراں چ لکھی اے               (ج)                                                                    اپنے پترنوں بہت زیادہ پڑھان دا                                                     (د)                                      اپنی اولاد لئی ہرقربانی دین دا

9۔گل خان نے اپنی بھین نوں کس سکول داخل کروایا سی؟

(الف)                                                                                                        پرائمری سکول                             (ب)                                                                       مڈل سکول                      (ج)                                                                                                 سلائی سکول                            (د)                                                                                       ہائی سکول

10۔میٹرک توں بعد گل خان نے کیہ کیتا؟

(الف)                                                                                                          کالج وچ داخلہ لے لیا                                                                                                                                                                                                                          (ب)    کاروبار نوں سنبھال لیا                                                                    (ج)                                                                   سرکاری نوکری کرلئی                                                                (د)                                    واہی بیجی کرن لگ پیا

جوابات: (1-الف)(2-ج)(3-الف)(4-ب)(5-ج)(6-ج)(7-د)(8-ب)(9۔ج)(10۔ب)

سوال 1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔اُستاد ہوراں دے اوہ کہیڑے لفظ سن۔ جنہاں نے گل خان نوں حیاتی دا بہت وڈا فیصلہ کرن دا حوصلہ دتا؟

گل خان دے اُستاد نے کلاس وچ سبق پڑھاؤندیاطالب علماں نوں آکھیا سی: “اللہ سوہنا کسے قوم دی حالت اوس ویلے تیک نہیں بدلداکردا۔ جدوں تک اوہنوں آپ اپنی حالت بدلن داخیا ل نہ آوے”۔

2۔ گل خان نے سلائی مرکز دے وڈے گیٹ اتے کیہ لکھیاویکھیا؟

سکول جاندیاں کڑیاں دے سلائی مرکز دے وڈے گیٹ اتے گل خان دا دھیان پیا تاں اوتھے لکھیا ہویا سی۔ “ہنر مند انسان،اللہ دا دوست اے”۔

3۔ سلائی مرکز دے وڈے گیٹ اے لکھے لفظاں نے گل خان نوں کیہ سوچن اُتے مجبور کیتا؟

سلائی مرکز دے وڈے گیٹ اُتے لکھیاسی”ہنرمند انسان ، اللہ دا دوست اے” ایہہ لفظ پڑھ کے گل خان نے سوچیا کہ سانوں وی اللہ دابیلی بننا چاہیدااے۔ اوس اپنے تے اپنے بھراواں لئی پولٹری فارم کھولن تے اپنی وڈی بھین نوں (جیہڑی پنج جماعتان پڑھ کے وہیلی سی) سلائی مرکز وچ داخل کروان دا سوچیا۔

4۔ گل خان دے والد نے پولٹری فارم کھولن وچ کس رکاوٹ دا ذکر کیتا؟

گل خان نے جدوں اپنے ابے نوں گھردی حالت بدلن لئی اپنے دلوں بنائے منصوبے بارے دسیا تاں گل خان دے ابے نے سوچیا کہ پولٹری فارم کھولن لئی ساڈے کول جگہ تاں ہے وے پر پولٹری فارم کھولن واسطے کافی سارے پیسیاں دی لوڑ وی پوے گی تے ایہہ رقم کتھوں آوے گی؟ اوس گل خان اگے رقم دی رکاوٹ دا ذکرکیتا۔

5۔ گل خان نے اپنے والد دی دسی ہوئی رکاوٹ نوں کس طرحاں دور کیتا؟

رقم دی رکاوٹ نوں دور کرن لئی گل خان نے اپنے اُستاد نال مشورہ کیتا۔ اوس دسیا کہ حکومت پولٹری فارم تے دوجیاں نکیاں صنعتاں کھولن لئی قرضے دے رہی اے ۔ تسیں وی حکومت کولوں قرضہ حاصل کرسکدے جے۔ فیراُستاد دی مدد نال گل خان نے قرضہ حاصل کرکے پولٹری فارم دی راہ وچ آون والی رکاوٹ دور کر لئی۔

6۔ ایس سبق وچوں کہیڑے کہیڑے اخلاقی سبق حاصل ہوندے نیں؟

ایس سبق وچوں جہیڑے اخلاقی سبق حاصل ہوندے نیں۔ اوہناں وچ کجھ اہم انج نیں۔

1۔ کوئی قوم یاں کئی بندہ اونے چرتائیں ترقی نہیں کرسکدا جدوں تائیں اوس نوں ترقی کرن دا خیال نہ آوے۔

2۔ انسان نوں کوئی نہ کوئی ہنر ضرورسکھنا چاہیدا اے۔

3۔ انسان ہمت کرے تان دنیا وچ کوئی وی کم نا ممکن نہیں۔

4۔ حرکت وچ برکت اے۔

5۔ ہر بندے نوں اپنی تے اپنے بھین بھراواں دی بہتری لئی سوچناچاہیدا اے۔

7۔ برِصغیر دے مسلماناں نے پاکستان کیویں حاصل کیتا؟

برِصغیر دے مسلماناں نے اپنی حالت آپ سنوارن دا فیصلہ کیتا۔ ساریاں اک مٹھ ہو کے،مل کے کوشش کیتی ۔اُدم نال چاراماریا تے اک وکھراملک پاکستان حاصل کرلیا۔

8۔ گل خان دے گھر دے حالات کنج دے سن؟

گل خان دے ماں پیو واہی بیجی کردے سن۔ اوہناں دی زمین تھوڑی سی۔ سال بھر دی محنت دے بعد جو کجھ حاصل ہونداسی۔ اوس نال گھر دے خرچے مشکل نال پورے ہوندے سن۔

9۔ گل خان دے ماپے تے بھین بھراکیہ سمجھدے سن؟

گل خان دے ماپے سمجھدے سن کہ غربت اوہناں دے مقدراں وچ لکھی ہوئی اے جینہوں کسے طرح دور نہیں کیتا جاسکدا۔ انج ای اوہدے بھین بھراوی سمجھدے سن کہ قسمت دیاں لکیراں نوںمٹایا نہیں جاسکدا۔

10۔ سکول جاندیاں گل خان نے کیہ ویکھیاسی؟

گل خان دوجے قصبے وچ سکول جانداسی۔ اوہ راہ وچ اک پولٹری فارم ویکھیا جتھے سینکڑے ککڑیان دانہ چگدیاں تے کڑکڑکردیاں سن۔ اوس راہ وچ ایک  سلائی سکول وی ویکھیا جتھے ہنرسکھن کڑیاں آوندیاں سن۔

11۔ گل خان نے پولٹری فارم لئی قرضہ کنج حاصل کیتا؟

گل خان نے اپنے اُستا دنال گل کیتی تاں اوہناں دسیا کہ حکومت گھریلو صنعتان لئی قرضے دے رہی اے۔ اوس استاد ہوراں دی مدد تے رہنمائی وچ قرضہ حاصل کرلیا۔

12۔ پولٹری فارم کھلن نال اوہدے گھر وچ کیہ تبدیلی آئی؟

پولٹری فارم کھلن نال اوہدے سارے بھین بھرا مصروف ہوگئے تے اپنی اپنی ذمہ داری خوشی خوشی نبھاؤن لگ پئے۔ پولٹری فارم دی آمدنی نال اوہدے گھر دے مردہ جثے وچ اک نویں حیاتی پیداہون لگ پئی۔

13۔ میٹرک کرن دے بعد گل خان نے کیہ کیتا؟

میٹرک کرن دے بعد گل خان نے پولٹری فارم دے کاروبارنوں ہورودھایا تے اپنے نکے بھین بھراواں نوں اعلیٰ تعلیم داوئی جس پاروں اوہدا گھرانہ پنڈ وچ کھانداپیندا پڑھیالکھیا خاندان منیا جان ڈھیہہ پیا۔

14۔ ایہناں لفظاں نوں جملیاں وچ استعمال کرو۔

اُدٌم ، چانن، چرخہ ، النگھنا ،پچھانہہ، واہی بیجی۔

جملے لفظ
گل خان نے اُدٌم کیتا تے اوہدے خاندان دی غربت مک گئی۔ اُدٌم
علم دے چان نال آل دوالا روشن کرن والے ہمیش جیوندے رہندے نیں۔ چانن
شہرتاں شہرپنڈاں وچ وی کوئی مٹیار چرخہ کتدی نہیں  نظرآؤندی۔ چرخہ
ساون دی رت ہووے تاں مینہہ وچ نہاؤن دا بڑامزہ آؤندااے۔ رُت
پلس نوں ویکھدیاں ای مجرم نے کندھ لنگھن دی کوشش کیتی پر پھڑیاگیا۔ النگھنا
مرداں دے اگے ودھے قدم پچھا نہہ نہیں پرتدے۔ پچھانہہ
مشیناں دی ورتوں پاروں واہی بیجی دے کم لئی ہن بہت گھٹ بندیاں دی لوڑ ہوندی اے۔ واہی بیجی

حصہ نظم- غزل

سبق 14۔ حمد

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ایس حمد وچ شاعر نے اللہ تعالی ٰ دیاں کہیڑیاں صفتاں بیان کیتیاں نیں؟

اللہ دیاں صفتاں:

ایس نظم وچ شاعر نے اللہ تعالیٰ دیاں ایہناں صفتاں بارے دسیا اے۔

1۔ اللہ تعالیٰ سارے انسانوں نوں بخشن والا اے۔

2۔ اللہ دی ذات نورِ علیٰ نوراے۔

3۔ اللہ سائیں دے نوری جھلکاریاں نوں برداشت کرنا، ہرکسے دے وس دی گل نہیں۔کیوں جے اوہدے اک جھلکارے نال تاں پہاڑ وی سٹ کے سوا ہ ہو جاندے نیں۔ انسان تے بہت کمزور اے۔

4۔ اللہ تعالیٰ دی قدرت دا بھیت کوئی نہیں پاسکدا۔

5۔ اللہ سائیں ہرکسے دی جان تے مال دا محافظ اے۔

6۔ اللہ مشکلاں وچ ماڑیاں دے نال ہوندااے۔

7۔ مشرق، مغرب، شمال تے جنوب وچ کوئی تھاں رب دے وجود توں خالی نہیں ۔اوہ ہرتھاں موجود اے۔

8۔ امیر،غریب ،بادشاہ تے کنگال ساریاں داخالق تے مالک اللہ سائیں اے۔

9۔ اللہ نے بندے نوں سنن لئی کن ،سوادمانن لئی جیبھ، سوچن لئی دماغ ،یادرکھن لئی حافظہ،ٹرن لئی پیرتے دوجیاں دی مدد کرن لئی ہتھ دے نیں۔

10۔ اللہ دی دانائی نوں کوئی نہیں پاسکدا۔

11۔ ہرنکاوڈا اللہ تعالیٰ دی نگاہ وچ اے تے اوہ ساریاں دی حفاظت کرن والااے۔

12۔ اللہ تعالیٰ امیر تے فقیر سبھ دی مدد کرن والی ذات اے۔

2۔ تھلے دتے گئے لفظاں نوں جملیاں وچ استعمال کرو۔

جھلک ، فراز،کنگال ، نگہدار،دستگیر۔

جملے لفظ
کوہِ طور اُتے حضرت موسیٰ ؑ ربی جلوے دی ماڑی جیہی جھلک ویکھ کے بے ہوش ہوگئے۔ جھلک
نشیب  و فراز انسانی زندگی دا حصہ نیں۔ فراز
لالچ پاروں لاٹری دے سارے ٹکٹ خرید لین والا آخر کنگال ہوگیا۔ کنگال
اللہ سوہناامیر تے غریب سبھ دا نگہداراے۔ نگہدار
رب وانگوں ہورکوئی وی بندیاں وی دستگیری نہیں کرسکدا۔ دستگیر

سبق 15۔ کافی

سوالات

سوال 1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ ایس کافی دا مرکزی خیال لکھو؟

مرکزی خیال:

ایس کافی وچ شاہ حسینؒ نے دنیا دی بے ثباتی بارے دسیا اے۔ اوہ آکھدے نیں کہ دنیا دی ہرچیز نے فنا ہوجانا اے۔ صرف اللہ سائیں دی ذات ای ہمیش رہن والی اے۔ ایس لئی بندیاتوں اوس سوہنے رب نوں راضی کرن ول دھیان دے۔ اوہناں حسن، جوانی، گھوڑیاں تے سونا چاندی دیاں مثالاں دے دے کر آکھیا اے کہ ایہناں وچوں ہر چیز فنا ہوجاندی اے۔ انج ای بندے نے وی فنا ہوجانا اے۔ صرف اللہ ای باقی رہن والااے۔ ایس لئی سانوں وی اوہدے نال ای لولانی چاہیدی اے۔

2۔ تھلے دتے ہوئے لفظاں دے معنے لکھو تے نالے فقریاں وچ استعمال کرو۔

جملے معنے لفظ
ووہٹی نے سوہے لیڑے پائے ہوئے سن۔ لال،سرخ سوہے
ساوے رکھاں نے باغ وچ بہارلائی ہوئی اے۔ ہرے۔سبز ساوے
یونیفارم دی پابندی مکدیاں سارای منڈیاں ون سونے بانے پاکے سکول آونا شروع کردتا۔ کپڑے ،لیڑے بانے
حکومت کلر تے شورنوں مکاون لئی کوشش کررہی اے۔ شوروالی زمین کلر
سونے دے زیور عورتاں شوق نال پاندیاں نیں۔ اک قیمتی دھات سوئنا
پرانے زمانے دے بادشاہ گلے وچ مانک موتیاں دے ہار پاندے سن۔ منکے ،موتی مانک

2۔ ایس شعر دی تشریح کرو۔

کتھے نی تیرے ترکی تازی سائیں بن سبھ کوڑی بازی

کتھے نی تیرا سوئنا رپا ہوئے خاک سوا ہے

تشریح:

ایس بند وچ شاعر بندے نوں آخرت دی فکر کرن دی پریرنا دیندیاں آکھدے نیں کہ بندیادنیا دالالچ کرن توں پہلاں ذراماضی ول تاں دھیان کر۔نہ تیرا حسن رہیانہ جوانی رہی نہ ای ترکی تے عربی نسل دے اوہ گھوڑے رہے جیہناں نوں چنگیاں خوراکاں کھواکھوا کے پالیاگیاسی۔ توں جیہناں دی حفاظت تے دیکھ بھال وچ دن رات اک کیتا ہویا سی۔ دس اوہ کتھے  گئے؟ ایسے طرحاں کسے وی شے نے نہیں رہناں۔ ہر چیز نے فنا ہوجانا اے۔ ایس طرحاں دنیا وچ لکھاں لوکاں نے سوناچاندی تے دوجیاں قیمتی دھاتاں کٹھیاں کیتیاں۔دنیادا مال کٹھا کیتا پراج اوہ مال تے دولت والے کتھے نیں۔ سبھ فنا ہوگئے۔ بندیاانج دنیا دی ہر چیز نے فنا ہوجانا اے۔ صرف رب سوہنے دی ذات ای سدا رہن والی اے تے اوسے نے ہمیش رہنااے۔ ایس لئی بندیاتوں اوس سوہنے نوں مناؤن ول دھیان دے۔ اوہدی عبادت کرتے اوہنوں راضی کرن لئی کوشش کر۔

4۔ شاہ حسینؒ  دے نیڑے “سائیں دا” کیہ مطلب اے؟

سائیں دا مطلب اے مالک تے رب۔ تے شاہ حسینؒ اپنیاں کافیاں وچ بندے نوں سائیں دا بندہ بنن دا سبق دیندے نیں۔ سائیں دا بندہ بنن دا مطلب اے کہ بندہ سوہنے دی عبادت کرے۔ اوہدی فرمانبرداری کرے تے اوہدے حکماں مطابق چلے تاں بندہ سائیں دا بن جاندااے۔ اوہدی راہ تے ٹرپیندااے۔

سبق 16۔ ابیاتِ باہو رحمۃ اللہ علیہ

سوالات

سوال 1۔ مشقی سوالات دے جواب دیو۔

1۔ تھلے دتے لفظاں جملیاں وچ انج ورتو پئی ایہناں دے معنے واضح ہوجان۔

جملے معنے لفظ
علم اجہی دولت اے جیہڑی خرچ کرن نال ودھدی اے۔ زیور گہناں
قیامت والے دن نبی پاکﷺ اللہ تعالیٰ کول سارے امتیاں دی شفاعت کرن گے۔ سفارش شفاعت
پنجاب وچ شادیاں دا پساراکئی کئی دن کھلریارہندااے۔ کھلار پسارا
اسیں مقدراں والے آن کہ سانوں نبیﷺ سوہاراملیااے۔ سہارا-آسرا سوہارا
کامل مرشد دا کم مریدنوں انج چھٹنا اے کہ اوہدے من وچوں دنیا دا کھوٹ تے گندہ نکل جاوے۔ صاف کرنا چھٹنا
اللہ کرے ساڈے لوں لوں دے مڈھ عشقِ محمدﷺ دا بوٹا اگ پوے۔ وال وال ،مسام لوں لوں

2۔ سجی تے صبوں کس نوں آکھدے نیں؟

پرانے زمانے وچ کپڑے دھون لئی اک خاص قسم دا پتھر ورتیا جانداسی۔ ایس پتھر تے کپڑا رگڑن نال جھگ پید اہوندی سی تے ایہہ جھاگ کپڑے وچوں ساری میل کڈھ دیندی سی۔ایس پتھر نون سجی آکھیاجانداسی ۔ جد کہ صابن اج دے دور وچ کپڑے دھون تے نہاون لئی ورتیا جاندااے۔ ایہہ صابن قدرتی نہیں سگوں مصنوعی طورتے بنائے جاندے نیں۔

3۔ پہلے بند دی تشریح کرو؟

تشریح:

حضرت سلطان باہوؒ ہوراں دی سی حرفی دا ایہہ بند نعتیہ اے۔ ایس بیت دا آغاز کردیاں آکھدے نیں کہ میں اللہ سوہنے دے ناں نال شروع کرنا واں۔ جیہڑارحمنٰ تے رحیم اے۔ اوہدی ذات سارے انساناں تے رحم کرن والی اے تے بسم اللہ الرحمنٰ الرحیم بہت وڈا زیوراے۔ ایہدے ورگا ہورکوئی گہنا نہیں۔ حضرت محمدﷺ سارے جہاناں دے بادشاہ نیں تے اوہناں دے سفارش نال ای قیامت والے دن لوکاں دی نجات ہووےگی۔ شاعر دسدااے۔ اللہ سوہنے نے دنیا سوہنے محبوب حضرت محمدﷺ واسطے ای بنائی اے۔ جے رب سوہنے نے آپﷺ نوں نہ بناؤنا ہونداتاں ایس دنیا نوں وی نہ بناندا۔جویں حدیث وی اے کہ لولاک لماخلقت الافلاک (ترجمہ :جے اللہ تعالیٰ نے نبی پاکﷺ نوں پیدا نہ کرناہوندا تے اوہ کدی وی ایس دنیا نوں پیدا نہ کردے)۔

ایس بنددے آخری مصرے وچ سلطان باہوؒ اوہناں لوکاں لئی اپنی جان قربان کرن دا اعلان کردے نیں جیہناں نوں نبی پاکﷺ ملے نیں۔ اوہ آکھدے نیں کہ اوہ لک ای مقدراں والے نیں جیہناں نوں ایڈے سوہنے، مقدراں تے برکتاں والے نبیﷺ دا سہارا ملیا اے۔

سبق 17۔ کرکتّن ول دھیان کُڑے

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ مجموعی طور تے ایس کافی وچ جو کچھ بیان کیتا گیا اے۔ تھوڑے لفظاں وچ بیان کرو؟

ایس کافی راہیں بلھے شاہؒ نے بندے نوں آخرت دی فکر کرن لئی پریریااے۔ ایس مقصد لئی اوہناں دھی تے ماں دیاں علامتاں ورتیاں نیں۔ ماں اپنی دھی نوں کہہ رہی اے کہ توں سوہرے جان دی تیاری کرتے اپنا داج بناؤن لئی سوتر کت پر اصل وچ شاعرسارے پڑھن تے سنن ہاراں نوں ایہہ مت دے رہیا اے کہ بندیاتوں آخرت دے سفر تے جان توں پہلاں پہلاں آخرت داسامان تیار کرلے۔ ایہہ جسم رب دی عطا اے تے ایس جسم کولوں رب نوں راضی کرن دا کم وی لے لے۔ بندیا! تیرے کول وقت بہت گھٹ اے ،کیوں جے تیری زندگی تے موت دا وقت مقرراے تے کسے ویلے وی تینوں موت آسکدی اے۔ایس لئی توں دنیا وی حرص، لالچ ،طمع تے دنیاوی خواہش چھڈ کے نیک عملاں ول دھیان کر۔ بندیا تو نادانیاں وچ پئے کے وقت ضائع نہ کرتے اپنی عاقبت سنورالے کیوں جے آخرت دی حیاتی وچ اک ویلا اوہ وی آونا اے جدوں کسے سجن متر تے عزیز رشتے نے تیرامددگار نہیں بننا، اوس ویلے تیرے کم نہیں آؤنا، اوس ویلے صرف بلھے دے سلطان یعنی سلطان  کائنات حضرت محمدﷺ دی سفارش ہی کم آسکے گی پر ایہہ سفارش وی اوہناں نوں ای مل سکے گی جیہناں نیک عملاں داکجھ سوتروی کتیا ہووے گا۔

2۔ سید بلھے شاہؒ دے نیڑے چرخے توں مراد انسانی جسم اے تے کتن توں کیہ مراد اے؟

سید بلھےشاہؒ دی ایس کافی وچ کتن توں مراد نیک عمل کرنااے۔

سبق18۔ غفلت نامہ

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ ایہناں لفظاں دے الٹ لکھو ۔

اُلٹ لفظ اُلٹ لفظ
وگاڑنا سنوارنا جاگدا ستا
شام صبح پارسا، نیک عاصی
ہسنا رونا سنگ کوسنگ
    آنا جانا

2۔ ایس نظم وچ شاعر نے انسان نوں کس گل دی پکی کیتی اے؟مختصر طور تے اپنے لفظاں وچ لکھو۔

شاعر شاہ مراد خانپوری ایس نظم وچ بندے نوں غفلت نوں چھڈن تے عمل کرن دی پریرنا کردے نظر آوندے نیں۔ اوہ بندے نوں ہدایت کردے نیں کہ گنہگار بندیاتوں ہن جاگ پئے تے اپنا آپ سنبھال لے۔ توں ایس دنیا تے دوبارہ نہیں آونا۔ ایس لئی ہن ای نیک عمل کرکے اپنا کم سنوار لے تاں جے بعد وچ تینوں پچھتاؤنا نہ پوے۔ توں اللہ دے ناں دا ورد کرتے سون دے نال نال اوہدی عبادت وی کر۔ توں چھیتی چھیتی نیک عمل کرلے۔ جویں سویرے مرغ اذان دیندا اے۔ اللہ سوہنے نوں یادکردا اے۔ توں وی اوس نوں یاد کر۔

سبق19۔ کلام وارث شاہؒ

سوالات

سوال 1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ تھلے دتے محاوریاں تے لفظاں نوں اپنے جملیاں وچ انج ورتو پئی ایہناں دے معنی اگھڑآؤن۔

جملے معنے محاورے
ایہہ دنیا فنا دا مقام اے۔ ایتھے کسے وی ہمیش نہیں رہنا۔ فنا ہون والی جگہ فنادا مقام
انسان دی حیاتی تاں ریت دی کندھ وانگ اے۔ کوئی پتہ نہیں ایہہ کدوں بھر جاوے۔ بے بنیادی چیز ریت دی کندھ
حضرت عزرائیل اوہ مقدس فرشتہ اے جیہدا کم ربی حکم نال انساناں دی روح قبضہ کرنااے۔ روح قبض کرن والا فرشتہ عزرائیلؑ
انسان خاک توں بنیا اے تے ایس انت خاک ای ہونا اے۔ مر کے مٹی ہونا خاک ہونا
آبِ حیات پین والیاں نوں وی انت موت دا مزہ چکھنا پینا اے۔ سدادی حیاتی دین والا پانی آبِ حیات

2۔ پہلے بند وچ مردد یاں کہیڑیاں خوبیاں بیان کیتیاں نیں؟

پہلے بند وچ شاعر سید وارث شاہؒ نے مرددیاں خوبیاں بیان کیتیاں نیں۔ اوہناں خاص طور تے بھیت دے حوالے نال گل کردیاں دسیا اے کہ مرد اوہ ای ہوندا اے جیہڑا کسے دا بھیت کسے وی حال وچ نہ کھولے۔ اوہ کسے دے کسے خامی کمزوری یا برائی نوں ویکھ کے اشتہار نہ بن جاوے سگوں اوس بھیت نوں اپنے من اندر لکالوے۔ لوکی اوہدے کولوں لکھ پچھدے رہن پر کسے دا بھیت دسنا بھلا نہیں ہوندا۔ ایسے لئی تاں وارث شاہؒ آکھدے نیں کہ جان جاندی اے تے چلی جاوے ،جان دا جندرا ٹٹدا اے تاں ٹٹ جاوے پر بھیت دا صندوق نہیں کھلنا چاہیدا۔

سبق20۔ دوہڑے

سوالات

سوال 1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ تھلے دتے گئے لفظاں دے الٹ لکھو؟

اُلٹ لفظ اُلٹ لفظ
وچھڑن ملن ات دل کت دل
تساں اساں دشمن دوست
ردکرنا، انکار کرنا قبول کرنا ہسن روون
اچھائی،چنگیائی ،درستگی خرابی کول،نزدیک ،نیڑے دور
چنگے،ودھیا،درست خراب آئیاں نوں گئیاں نوں
اداس، غمگین ،دکھی،سکھ خوش مویاں دی ، مرگئیاں دی جیوندیاں دی
بے صبری صبر دسدے پچھدے

2۔ ہیٹھاں لکھے محاوریاں نوں جملیاں وچ انج ورتو کہ ایہناں دے معنی واضح ہوجان۔

جملے محاورے
جے مقدر بھیڑے ہون تاں راج کرن والے بھیک منگن تے مجبور ہو جاندے نیں۔ راج کرنا
اسلام بھیک منگن نوں اکا پسند نہیں کردا۔ بھیک منگنا
اللہ سوہنا صبر کرن والیاں دے نال اے۔ صبر کرنا
جدوں ووہٹی نے آکھیا کہ مینوں شاہد دا رشتہ قبول اے تاں ہر پاسیوں مبارک بادیاں آوازاں آئیاں۔ قبول کرنا
حیاتی وچ کئی وار اجیہے مقام وی آجاندے نیں جدوں بندہ سول سہن لئی تیار ہو جاندااے۔ سول سہنا

سبق21۔ استغفار

سوالات

سوال1۔ ایس کافی وچ شاعر نے اللہ تعالیٰ دے حضور وچ اپنی عاجزی نوں کویں بیان کیتا اے؟

ایس نظم وچ شاعر نے دسیا اے کہ اللہ تعالیٰ دی ذات عظیم تے برتر اےتے اوہدے مقابلے تے بندہ گناہواں دا پتلااے۔ جیہڑا برے کم کردااے۔ بھیڑیاں عادتان وچ مبتلا ہوندااے تے ساری حیاتی گناہواں وچ ڈبارہندااے۔ ایس نظم وچ شاعر اپنے آپ نوں اللہ سوہنے دے مقابلے تے کمزور، کمتر،عاجز تے مسکین آکھدیاں اللہ تعالیٰ اگے فریاد کردا اے ۔اوہدیاں صفتاں وڈیائیاں کردیاں اوہدے کولوں اپنے گناہواں دی معافی منگدااے تے آکھدا اے کہ ربا میں عیبی تے گناہی نوں قبردی رات تے قیامت دے دن دے عذاب توں ،توں ای بچان والا ایں۔شاعر اپنی عاجزی دا اقرار کردیاں صرف اللہ تعالیٰ دی بخشش تے رحمت دا طلب گار دسدا اے۔

2۔ “رات قبردی ڈینہہ حشردا” ایس مصرعے تے اک چھوٹا جیہامضمون لکھو؟

رات قبر دی ڈینہہ حشردا

ہرمسلمان دا ایمان اے کہ اوس نوں موت دا مزہ ضرور چکھنا اے تے مرن توں بعد اوس نوں دوبارہ حیاتی وی ملنی اے تے فیراوس نوں اپنی ایس حیاتی دے کماں کاراں تے عملاں بارے جواب دینا پینا اے۔ علماء کرام دسدے نیں کہ مرن توں بعد سوال جواب داا یہہ سلسلہ دوواری پیش آؤنا ایں۔

پہلی وار سوال جواب دا ایہہ سلسلہ اودوں پیش آؤنا ایں۔ جدوں کسے بندے نوں مرن تو بعد اوہدے سجن ،متر،بیلی تے عزیز رشتہ دار اوس نوں قبروچ دفن کرآؤن گے تاں اوہدے بعد منکر تے نکیر فرشتے آون گے تے اوہدے کولوں انج دے سوال پچھن گے ۔تیرارب کون ایں؟ تیرا رسول کون ایں؟وغیرہ وغیرہ جیہڑابندہ ایہناں سوالاں دے جواب بہتر انداز وچ دے دیوےگا۔ اوہنوں قبر وچ سکون ملے گا۔دوجی صورت وچ اوہدے تے ربی عذاب دا سلسلہ قبر وچ ای شروع ہوجاوے گا۔

دوجی واری سوال جواب دا ایہہ سلسلہ قیامت والے دن ہووے گا۔ ایس دن نوں حساب دا دن وی آکھیا جاندااے۔ ایہہ دن بہت ای لمبا،گرم تے سخت ہووے گا۔ پریشانی، فکر تے پیاس پاروں لوکاں دا براحال ہووےگا۔ میدان ِ حشر وچ پانی داصرف اکوحوض ہووےگا جتھے سرکارِانبیاء ؐ پانی ورتا رہے ہون گے۔ جیہناں نوں ایہہ پانی مل جاوے گا ،اوہناں دی پیاس بجھ جاوے گی تے اوہ سکھ وچ ہون گے۔ ایس دن کوئی سجن، متر،بیلی ،پیارا تے عزیز بندے دے کم نہیں آسکے گا۔ ایس دن تان بندے دا اپنا جسم وی اوہدے نال نہیں ہووے گا سگوں اوہدے ہتھ پیروی اوہدے خلاف گواہی دین گے۔ ایس دن بندے نوں دنیا تے کیتے ہوئے عملاں دا اجر ملے گا۔ بلھے شاہؒ نے آکھیا سی۔

اک اوکھا ویلا آوے گا

سب ساک سین بھج جاوے گا

کر مدت پارلنگادے گا

اوہ بلھے دا سلطان کڑے

کر کتن دل دھیان کڑے

یعنی اوس دن ایس دنیا وچ کیتے عملاں دا سوتر کم آوے گا یاں پھیر حوض کوثر دے کنڈھے بیٹھا بلھے دا سلطانؐ مددکرےگا۔ اللہ تعالیٰ دی رحمت تے اوہدے محبوبﷺ دی شفاعت ای بندیاں دابیڑا پارکرےگی۔میاں محمد بخش ؒ ہوراں نے آکھیا سی۔

عدل کریں تے تھرتھر کنبن اچیاں شاناں والے

فضل کریں تے بخشے جاوں میرے جیہے مونہہ کالے

یعنی اوس دن تان اوہ ای بخشے جاون گے جیہناں دے عمل چنگے ہون گے یاں فیر جیہڑے ربی رحمت توںسرفراز ہون گے۔ جیہناں نوں رحمت ِ عالم دی شفاعت مل جاوےگی۔ ایس لئی مسلمان نوں ہر ویلے اللہ سوہنے کولوں اپنے گناہواں دی معافی منگدے رہنا چاہیدا اے۔ توبہ کردے رہنا چاہیدا اے۔

سبق22۔ حضرت یوسف علیہ السلام دا خواب

سوالات   

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ تھلے دتے لفظاں دے جملے بناؤ؟

جملے لفظ
اللہ تعالیٰ نے حضرت یعقوب علیہ السلام نوں باراں فرزند عطا کیتے سن۔ فرزند
پاکستان دی دھرتی سانوں اپنی جان نالوں وی پیاری اے۔ دھرتی
حضرت یوسف علیہ السلام نے اک سفنا ویکھیا کہ چن سورج تے باراں ستارے اوہناں نوں سجدہ کررہے نیں۔ سفنا
اللہ سوہنے نے حضرت یوسف علیہ السلام نوں خواباں دی تعبیر دسن دا فن عطا کیتا سی۔ تعبیر

2۔ حضرت یوسف علیہ السلام نے خواب وچ کیہ ویکھیا؟

حضرت یوسف علیہ السلام نے خواب وچ ویکھیا کہ اسماناں دے بوہے کھلے ہوئے نیں تے اسماناں توں چانن چھن چھن کے دھرتی تے آرہیا اے۔ جس پاروں دھرتی اتے ہرپاسے نوری جھلکا رے کھلر ے ہوئے نیں۔ ربی نوردے طفیل ساری دنیا تے نورانی فضا چھائی ہوئی اے۔ اوہناں ویکھیا کہ چن،سورچ تے یاراں ستارے مینوں سجدہ کررہے نیں تے میرے اگے بڑی عاجزی نال جھک رہے نیں ۔اوہ دسدے نیں کہ اوس ویلے دنیا تے ہرپاسے نورچھایا ہویا سی پر میری صورت تاں اس لمحے چن تے سورج نالوں وی دونی روشنی سی۔ میرے مکھ تے ایہناں نالوں ودھ چانن کھلریا ہویا سی تے میرے اگے کسے وی شے دی کوئی قدر نہیں سی۔ میں ای ساریاں توں اعلیٰ تے روشن ساں۔ میرے ہر پاسے نورانی نورسی۔ چانن ای چانن سی تے نورانی جھلکاریاں وچ میں چمک رہیا ساں۔

3۔ حضرت یوسف علیہ السلام نے خواب دی کیہ تعبیر دسی؟

حضرت یوسف علیہ السلام نے حضرت یعقوب ؑ نوں اپنے خواب بارے دسیا تاں اوہناں حضرت یوسف علیہ السلام نوں سینے نال لالیا تے اپنے پترنوں پیارکیتا۔ فیراوہناں حضرت یوسف علیہ السلام نوں مخاطب کردیاں آکھیا کہ اللہ سوہنے نے تینوں بڑاوڈا رتبہ دینا اے ۔رب سوہنے نے تینوں عزت دین دا فیصلہ کیتا اے۔ چن تے سورج دا تینوں سجدہ کرنااسی گل دی علامت اے کہ تینوں اللہ تعالیٰ دے درباروں اچی شان ملے گی۔ چن یعنی تیری ماں، ستارے تیرے بھراتے سورج یعنی تیرے والدسارے ای اک تیری عظمت نوں من لین گے تے تیری برتری دے سامنے سرجھکا دین گے۔

4۔ اسم صفت کس نوں آکھدے نیں؟ ایس نظم وچوں کچھ اسم صفت لکھو؟

اوہ لفظ جیہڑا کسے بندے یا شے دیاں خصوصیات بارے دسے۔ اوہدی چنگیائی یا برائی بارے دس پاوے، اوس نوں اسمِ صفت کہندے نیں تے جس شے یاں بندے دی اچھائی یا برائی بارے دسیا جارہیا ہووے۔ اوس نوں موصوف آکھدے نیں۔ ایس نظم وچ نورانی، نوری، ودھیرا،زیبا، چندستارے، ودن سوائی، عالی رتبہ، اچیری تے وڈیریاں شاناں ورگے لفظ اسمِ صفت نیں۔

سبق24۔ غزل

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ غزل دے تریجے شعر دا مطلب لکھو؟

تشریح:

مولابخش کشتہ دیاں غزلاں دادیوان 1903ء وچ چھپیا سی۔ ایہ اوہ دور اے جدوں انگریز حاکماں نے ساڈے تے قبضہ کیتا ہویا سی تے اوہناں نوں وطن وچوں کڈھن لئی انتاں دیاں کوششاں ہوریاسن۔ تھاں تھاں تے جلسے جلوساں توں اڈمجاہدین گوریلا لڑائی وی لڑرہے سن۔ بہت سارے لوکاں نے وطن دی آزادی لئی اپنیاں جاناں دی قربانی وی دتی سی ۔ایہناں شعراں وچ شاعر وطن لئی جاناں قربان کرن والیاں نوں خراجِ تحسین پیش کردیاں آکھدااے کہ وطن تے جاناں قربان کرن والے شہید سدادی حیاتی پاجاندے نیں۔ اوہ وطن لئی جان قربان کرکے نہ صرف اپناناں ہمیش لئی زندہ کر لیندے نیں سگوں اوہ تاں وطن دے ناں تے شہرت نوں وی چار چن لاجاندے نیں۔ اپنے دیس داناں روشن کردے نیں۔ تے اپنا ناں وہ بہادراں تے قابلِ عزت ہستیاں وچ شامل کرا لیندے نیں۔

2۔ “دل تے گردہ چاہیدااے” ایس توں شاعری دی کیہ مراد اے؟

“دل تے گردہ چاہیدا اے” توں مراد ہمت تے حوصلے دا ہونااے۔ اصل وچ ایس غزل دے آخری تناں شعراں وچ وطن دی گل کیتی گئی اے۔ اوہ وطن لئی اپنیاں جاناں قربان کرن والیاں نوں خراجِ تحسین پیش کردیاں آکھدے نیں کہ وطن لئی جاناں قربان کرن والے اپنا تے اپنے ملک دا ناں زندہ کرجاندے نیں پر وطن لئی جان قربان کردینا اینا سوکھا نہیں کیوں جے جان ہر بندے نوں پیاری ہوندی اے تے ہر کوئی زندہ رہنا چاہندااے۔ ایس لئی قربانی دین دا کم کوئی بہادریای کرسکدااے۔ دل تے گردہ چاہیدا اے توں ایہوای مراد اے کہ وطن لئی جان قربان کرن لئی، دیس لئی قربانی دین لئی ہمت تے حوصلے دی لوڑہوندی اے تے ہمت توں کم لین والے اپنی منزل تے اپڑ جاندے نیں۔

3۔ شاعر دے نیڑے ملک داناں کس طرحاں زندہ کیتا جاسکدااے؟

اوہ قوماں تے اوہ ملک ای دنیا تے مشہور تے قابلِ فخر ہوندے نیں جینہاں دے واسی اپنے دیس نال انتاں دی محبت کردے ہون تے اوس دی خاطر ہرقسم دی قربانی دین داحوصلہ رکھد ے ہون ۔ دیس دی ہر میدان وچ خدمت کرن ،مسلسل محنت نوں اپنی حیاتی دا مقصد بناؤن تے دیس اتے اوکھا ویلا آون دی صورت وچ جانی، مالی ،ہرقسم دی قربانی دین نال ای اسیں اپنے وطن دا ناں روشن کرسکنے آں۔

سبق 24۔ غزل

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ ہیٹھ لکھے ہوئے  لفظاں دے اُلٹ معنیاں والے لفظ لکھو؟

اُلٹ لفظ اُلٹ لفظ
زندگی موت غم خوشی
خوشی غم زیادہ تھوڑا
    دن رات

2۔ واحددے جمع تے جمع تے واحد لکھو؟

جمع واحد جمع واحد
عیداں عید راتاں رات
دردمنداں دردمند یاداں یاد
    ہمسایاں ہمسایہ

3۔ تھلے دتے ہوئے شعرد ی تشریح کرو؟

مولا جیہڑا ہوندائے درد منداں دا علاج

مینوں وی اوہ درد ہوجائے عطاتھوڑا جیہا

تشریح:

پیر فضل گجراتی ہوراں دا ایہہ شعر دعائیہ اے۔ اوہ اللہ سوہنے اگے دعا کردیاں آکھدے نیں کہ اے اللہ تعالیٰ جیہڑا درد،دردمنداں داعلاج اے۔ اوہ دردبھریا دل جیہڑ ا دوجیاں دے کم آوے۔ اوہناں دے دکھاں نوں گھٹ کرن دی کوشش کرے۔ اے میرے مالک توں مینوں وی اک اجیہا ای درد بھریا دل عطاکردے تاں جے میں وی لوکائی دے دکھاں نوں گھٹ کرن لئی کوشش کراں۔

سبق 25۔ غزل

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ حکیم شیر محمد ناصر دی ایس غزل وچ کیہڑے کیہڑے لفظ قافیے دے طور تے ورتے گئے نیں؟

حکیم شیرمحمد ناصر دی ایس غزل وچ اچیرا،بسیرا،ہنیرا،سویرا، گھیراتے تیرا دے لفظ قافیے دے طوررے ورتے گئے نیں۔

2۔ ایس غزل وچ حکیم ناصرہوراں اُدم دا لفظ کیہڑے کیہڑے شعروچ استعمال کیتا اے؟

ایس غزل دے پہلے شعر وچ اک واری تے آخری شعروچ دوواری ادم دا لفظ ورتیا گیا اے۔

3۔ لفظ اُدّم داکیہ مطلب اے؟

لفظ اُدّم دا مطلب حوصلہ، آہر، ہمت، بہادری تے کوشش اے۔

4۔ غزل دے دوجے شعر دی مختصر تشریح کرو؟

تشریح:

ایس شعر وچ ہنیرا ظلم تے جہالت دی علامت اے۔ شاعر آکھدااے کہ ظالم جنی دیر مرضی اختیار وچ رہن یالوکائی تے ظلم کردے رہن آخیر کار ہنیرے دی رات نے مکنا تےدن دا چانن آل دوالے کھلرناای ہوندااے۔ظالم نوں انت ہار ملنی ای ہوندی اے ۔ شاعر آکھدا اے کہ ظالم بھاویں لکھ،سچدی راہ وچ ڈکے لاوندارہوے پر انت چانن ہنیرے دی ککھ وچ ای جنم لیندااے ۔ موسیٰ ،فرعون دے گھر ای پل کے اوس دی تباہی دا باعث بن جاندااے۔ ہنیرے دے مقدراں وچ انت مکن ای لکھیا اے تے سچ نے ظاہر ہو کے ای رہنا اے۔ اوس نوں بہتے چرتائیں دبا کے نہیں رکھیا جاسکدا۔

سبق 26۔ عید

سوالات

سوال 1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ شاعر نے عید پڑھن دی تیاری کویں کیتی ؟اک پیراگراف وچ لکھو؟

عید پڑھن دی تیاری:

شاعر دسدااے کہ عید والے دن میں سویرے سویرے اٹھیا تے حمام تے جا کے ساریاں توں پہلاں نہاتا۔ نہاون توں بعد شیو کروائی۔ فیر میں وال سیٹ کروائے تے والااتے ہئیر کریم وی لوائی۔ایہدے بعد میں گھر آیا۔ تویں منگائی ہوئی جتی دوبارہ پالش کروائی۔ پنج ہزاری ٹوپی سرتے پائی تے وڈے شیشے سامنے کھلوکے مچھاں نوں تاء دتا۔ اپنا آپ ویکھیا۔ گھر باہر نکلن توں پہلاں میں اپنے مونہہ نوں وی مٹھا کیتا۔

2۔ عید نماز پڑھن توں بعد شاعر نے کیہ کیہ کھاہدا؟ ساریاں چیزاں دے ناں لکھو۔

شاعر دسدا اے کہ عید دی نمازتوں بعد گھر آکے سیویاں وچ آنڈے پاکے دودھ وچ پکائیاں۔باسمتی دے چاولاں وچ باداماں دیاں گریاں چھل کے پائیاں تے زردہ پکوایا۔ فیر پنڈوں منگوائے جان والے مرغے دیسی گھیووچ تلے گئے تے خمیر وچ گھیوپوا کے روغنی نان لوائے تے ایہناں ساریاں شیواں نوں آپ وی سواد لے کھاہدا تے یاراں متراں تے رشتے داراں نوں وی موجاں کروائیاں۔

3۔ شاعر دی اکھ کویں کھلی ؟دو جملیاں وچ بیان کرو۔

جدوں شاعر نے اتے دسیاں نعمتاں یعنی سیویاں، مرغ تے رردے کھا لئے تے ڈکار مارکے اللہ دا شکر ادا کیتا ماں تاں اوسے ویلے ای کسے نے گھر دی کنڈی کھڑکا دتی ۔شاعر چھیتی نال بوہا کھلن لئی پوڑھیاں توں تھلے اتریاتے پوڑھیاں اتردا تھلے ڈگ پیا ۔انج اوہدی اکھ کھل گئی۔

4۔ اکھ کھلن مگروں شاعر نے کیہ ویکھیا؟

اکھ کھلن دے بعد شاعر نے ویکھیا کہ اوہ اپنی کلی وچ کلم کلا پیا ہویا اے تے نعمتاں جیہڑیاں اور کھا رہیاسی۔ سبھ خواب سن۔

5۔ ایہناں لفظاں نوں جملیاں وچ استعمال کرو۔

چن ، بچی، لیڑالتا، فجرے مویں۔ ہئیر کریم۔ ڈٹھا۔خمیر۔تھندے۔متریں ۔ساک

جملے لفظ
عیددا چن ویکھن لئی ہلال کمیٹی دا اجلاس اجے تیک جاری اے۔ چن
آخر اوہ نصیباں والی گھڑی وی آن پجی جدوں عقیل دے ماپیاں نے اوہنوں سہرالایا۔ پجی
دھی دا ویاہ اجے تن سالاں بعد اے پرماں نوں ہرویلے لیڑالتا بناون دی فکر ای پئی رہندی اے۔ لیڑالتا
اوس دن فجرے مویں اللہ داناں لے کے تیارہویا تے سفراتے ٹرپیا۔ فجرے مویں
غریباں نوں سروچ پاون لئی تیل نہیں لبھدا پر امیروالاں نوں ہئیر کریم لاکے گھروں باہر نکلدے نیں۔ ہئیرکریم
اوس نے تیار ہو کے شیشہ ڈٹھا۔ ڈٹھا
نان لان لئی پہلاں میدے داخمیر کڈھدے نیں تے فیر نان لائے جاندے نیں۔ خمیر
شاعر نے خمیروچ گھیوپوا کے تھندے نان لوائے تھندے
اساں اپنے سارے رنگین ساکیں تے سجنیں متریں قربانی داگوشت کھلیا۔ متریں
واہن وگدیاں دے تے ساک ملدیاں دے ہوندے نیں۔ ساک

سبق 27۔غزل

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔کنڈے تے کنڈھے نوں وکھو وکھو جملیاں وچ انج ورتو پئی فرق واضح ہوجاوے۔

جملے:

کنڈے:      ننگے پیریں ٹرن والیاں نوں اکثر راہ دے کنڈے چبھ جاندے نیں۔

کنڈھے:  گھمن گھیر وچ پھسی بیڑی دے مسافر حسرت نال کنڈھے ول ویکھ رہے سن۔

2۔ تریجے شعر دی تشریح کرو؟

تشریح:

ایس شعر وچ شاعر نے روئیے تے فطرت دی گل کردیاں دسیا اے کہ انسان ہولی ہولی دکھ دے عادی ہوجاندے نیں تے فیراوہناں نوں کوئی دکھ، دکھ کوئی سختی سختی نہیں لگدی۔ اوہناں نے اپنی ایس گل نوں بہتر انداز وچ سمجھان لئی پرندیاں دی مثال دتی اے۔ اوہ آکھد ے نیں کہ شروع شروع وچ پرندے پنجرے وچ تڑفدے نیں۔ پنجرے دیاں کندھاں نال ٹکراں ماردے نیں تے آزاد ہون دی کوشش کردے نیں پر فیر اوہ فریاداں دی عادت وی بھل جاندے نیں سگوں اوہ غلامی دے اجیہے عادی ہوندے نیں کہ کئی وار اوہناں نوں آزاد ہون دا موقع وی ملدااے۔ اڈن لئی دا ء لگ جاندااے پر اواڈ کے نہیں جاندے تے اپنے پنجرے دے آل دوالے ای بہہ رہندے نیں۔ اوہناں نوں فریاداں تے آزادی بھل جاندی اے۔ انج ای انسان نوں جدوں متواتر دکھ ملدے رہن۔ لگاتار سختیاں ملدیاں رہن تاں اوہ سختیاں دا عادی ہو جاندااے تے فیر اوہ ہر قسم دی سختی سہہ جاندااے۔ اوس نوں کوئی سختی تے کوئی دکھ محسوس نہیں ہوندا سگوں اوہ ایہناں دکھا ں دا عادی ہوجاندااے۔

حصہ نظم جماعت دہم

سبق 28۔ امن

سوالات

سوال 1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ہیٹھلیاں محاوریاں نوں تے ترکیباں نوں اپن فقریاں وچ انج ورتو پئی ایہناں دے معنے واضح ہوجان۔

جملے لفظ
جنگل وچ مور پیلاں پاؤندے نیں۔ پیلاں پانا
نکے ہوندے اسیں شاماں توں  بعدلکن مٹی کھیڈدے ساں۔ لکن مٹی کھیڈنا
امتحان وچوں چنگے نمبر لین پاروں عقیل تے اوہدے گھروالے سبھ خوشی دے گیت گار ہے سن۔ خوشی دے گیت گانا
میری اپنے ابے نال یاری وی اے۔ اسیں اک دوجے دے دل دی گل سن لینے آں تے اک دوجے دے مسئلے سمجھنے وی آں۔ اک دوجے دے دل دی سننا
ایم بی بی ایس مکمل کرن مگروں رشید نے پریکٹس شروع کیتی جیہڑی چل نکلی انج اوہدے گھروالیاں دے سارے دلدردور ہوگئے۔ دلدردورہونا
دارے وچ بڈھے تے نڈھے سارے ای تیمور افغانی کولوں ہیروارث شاہ سن کے مزے لے رہے سن۔ بڈھے نڈھے
نبی پاکﷺ سمیت کئی انبیاء نے بکریاں دے اجڑ چارے۔ اجڑچارنا
سارے سن دی بھج نس توں بعد تھکے ٹٹے مزدور شاموں شام سوں گئے۔ تھکے ٹٹے
ساری کلاس اُستادہوراں دا سبق سن رہی سی پر شاہد تے اسلم خورے کیہڑیاں گجھیاں گلاں وچ رجھے ہوئے سن۔ گجھیاں گلاں

2۔ ایس نظم وچ پنجاب دی دسوں دے کجھ خاص رنگ بیانے گئے نیں۔ ترتیب نال ایہناں نوں گنواؤ؟

پنجاب دی وسوں دے کجھ خاص رنگ:

ایس نظم وچ پنجاب دی وسوں دے جیہڑے خاص رنگ بیان کیتے گئے نیں اوہناں وچوں کجھ انج نیں۔

چرخہ کتنا:

پرانے زمانے وچ جدوں اجے پاور لوماں دے شہراں تے پنڈاں وچ تھاں تھاں تے جال نہیں کھلرے سن۔اودوں پنڈاں دیاں کڑیاں اپنا داج تے گھروالیاں دے پاون لئی دوجے کپڑے بناون لئی سوتر کتدیاں سن۔ سوتر کتن لئی اوہ ساریاں کسے کھلے ویہڑے وچ کٹھیاں ہوجاندیاں سن۔ ایس کھلے ویہڑے نوں ترنجن آکھیا جاندااے۔ ایس نوں آتن تے بھنڈار بہناوی کہندے سن۔ ایتھے کڑیاں سوتر کتن دے نال نال گیت گا کے دل پرچاندیاں تے اک دوجے نال چھیڑ چھاڑ کردیاں سن۔

فصلاں:

پنجاب دا معاشرہ اک زرعی معاشرہ اے جیہدے وچ فصلاں تے مال ڈنگر نوں بینادی اہمیت حاصل اے۔ ایس نظم وچ شاعر نے پنجاب دیاں فصلاں نوں سادیاں چنیاں لے کے دوہٹیاں بنیاں دسیا اے۔

دُکھ سکھ:

ایس نظم وچ لکھاری نے پنجاب دیاں لوک کھیڈاں لکن مٹی تے کوڈی دا ذکر وی کیتا اے۔

دارا یا چوپال:

پنڈاں وچ کسے خاص بندے دی بیٹھک ،ڈیرہ یا دارا مرکزی اہمیت رکھدا سی۔ جتھے سارے پنڈ والے رات نوں کٹھے ہوکے بہندے سن۔ اک دوجے نال اپنے دل دیاں گلاں کردے سن  تے کوئی گھبرووارث شاہ دی ہیر سنا ؤنداتے کوئی ٹپے وی گاون لگ پینداسی ایتھے بڈھے تے جوان سارے ای حاضر ہوندے سن۔

مجھاں گاواں:

شاعر نے ایس نظم وچ پنڈواسیاں دے مجھاں گاواں دے اجڑچارے دا ذکر وی کیتا اے تے دسیا اے کہ پنڈاں والے دن نوں بڑی محنت نال مجھاں گاواں چاردے نیں تے رات  نوں گوہڑی نیندر سوندے نیں۔

کھیڈاں:

لکھاری دسدا اے کہ پنجاب دے واسی بڑی محبت نال رہندے سن ۔اک دوجے دے دکھ سکھ وچ رلدے سن تے دکھ سکھ وچ اک دوجے دے کم آوندے سن۔

سبق29۔ میں خیراں منگاں دیس دیاں

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔تھلے دتے لفظاں دے واحد لکھو؟

واحد جمع واحد جمع
شرم شرماں خیر خیراں
ماں ماواں بھین بھیناں
فجر فجراں بھائی بھائیاں
رات راتاں شام شاماں

2۔ دتےگئے محاوریاں نوں جملیاں وچ استعمال کرو۔

جملے لفظ
میں اپنے دیس دے اک اک جی دیاں خیراں منگنا واں۔ خیراں منگنا
رب کرے میرے وطن وچ خزاں کدی جھاتی نہ پاوے سگوں ہرپاسے بہاراں داراج رہوے۔ جھاتی پانا
اگلے جہان ٹر جان والے کدی پرت کے نہیں آوندے۔ ٹرجانا

3۔ ایس نظم وچ دیس پیار دے حوالے نال جو کجھ بیا ن کیتا گیا اے۔اوہنوں دس فقریاں وچ بیان کرو۔

1۔ میں ہر ویلے اپنے دیس دی خیرمنگنا واں۔

2۔ یا اللہ توں میرے وطن دیاں شرماں رکھیں۔

3۔ شالا میرے وطن وچ وسن والی کوئی کلی کدنہ کملاوے۔

4۔میرے دیس دے کسے رکھ نوں وی ویلے دی دھپ سکا نہ سکے۔

5۔ میرے دیس وچ کدی وی خزاں پھیرا نہ پاوے۔

6۔ میرے دیس دیاں بھیناں دے سرکجے رہن۔

7۔ میرے دیس دیاں ماواں دے دل محبت ،پیار تے اولاد دے سکھ نال رجے رہن۔

8۔ میرے دیس دے ویر محبت تے پیاربھرے رشتیاں وچ بجھے رہن۔

9۔ میرے دیس وچ آون والی ہر فجر خوشیاں دا پیغام لے کے آوے۔

10۔ دیس وچ ہرشام خشبوان کھلاردی، مہکاں ونڈی آوے۔

سبق 30۔ شہید دی ماں

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ نظم شہید دی ماں دا مرکزی خیال بیان کرو؟

مرکزی خیال:

ایہ نظم شاعر نے راشد منہاس شہید نشانِ حیدر دی ماں تے پیو نال منائی جان والی ایک شام وچ پڑھی سی۔ ایس نظم وچ لکھاری نے شہید دی ماں نوں خراجِ عقیدت پیش کردیاں آکھیا اے کہ توں مقدراں والی تے صبر دی سلطنت ایں تیریاں عظمتاں دسنا میرے وس دی گل نہیں ۔تیرے دل دیاں ڈونگھیائیاں نوں یکھ کے میرے فن دا کالجہ کمبیاتے میرے سوچ نے میرے انگ انگ نوں جھمبیااے۔ میرے کول تاں تیریاں عظمتان نوں بیان کرن دا حوصلہ نہیں۔کیوں جے تیرے زخماں دی بہارتاں فلک وی نہیں جان دا، تیری عظمت تان کربل دی ریت جان دی اے۔ توں تاریخ دے نک وچ نکیل پاکے اوہدی مہار میری قوم دے ہتھ پھڑا دتی اے۔ ملک نوں فتح داسہرا بنھن لئی توں اپنے لعل دے سرتے سہرابنھن دی خواہش واردتی اے۔ جتھے وی ظلم دی ککھ یزید جمدی اے اوتھے توں امن دی دلیل ایں۔تیرے پتر نے حشرتوں بعدوی چمکنااے تے میرے دیس دی مٹی بھاگاں والی اے جس تیرے ورگی شہید دی ماں نوں پیدا کیتا اے۔

2۔ اقلیم، پربت چھمک ،توت، تھاہ، ریت ،مہار، ہڑھ، فصیل ،سلکھنی ،ایہناں لفظان دے معنے لکھو؟

معنے الفاظ معنے الفاظ
خوش قسمت، بھاگاں والی سلکھنی چاردیواری، شہرِ پناہ فصیل
سیلاب ہڑھ واگ مہار
رسم ، رواج ریت جگہ تھاہ
شہتوت، ایک پھل توت نرم جیہی سوٹی چھمک
پہاڑ پربت ملک، سلطنت اقلیم

3۔تھلے دتے گئے  سوالاں دے جواباں وچوں صحیح جواب دا انتخاب کروصحیح تے نشان لاؤ تے علیحدہ خوشخط کر کے لکھو؟

1۔ایس نظم دے پہلے شعر وچ شاعر نے شہید دی ماں نوں کس گل تے عظیم آکھیا اے؟

ا۔ کیوں جے اوہ شہید دی ماں اے۔

ب۔ کیوں جے اوہ بھاگاں والی اے۔

ج۔ کیوں جے اوہ صبر تے شکر دی اقلیم اے۔

صحیح جواب: کیوں جے اوہ شہید دی ماں اے۔

2۔ شاعر دے فن دا کالجہ کیہ ویکھ کے کمبیا اے؟

ا۔ کسے نوں شہید ہوندے ویکھ کے۔

ب۔ شہید دی ماں دے دل دی ڈونگھیائی ویکھ کے۔

ج۔ ماں دی عظمت ویکھ کے۔

صحیح جواب: شہید دی ماں دے دل دی ڈونگھیائی ویکھ کے۔

3۔ کیہنوں موت دا ہڑھ نہیں ڈھاسکدا؟

ا۔ عزم دی سخت فصیل نوں۔

ب۔ شہید نوں

ج۔ ماں نوں

صحیح جواب: عزم دی سخت فصیل نوں۔

4۔ آخری شعر وچ دیس دی مٹی نوں سلکھنی کیوں آکھیا گیا اے؟

ا۔ کیوں جے اوس شہید دی ماں نوں جمیا اے۔

ب۔ کیوں جے ایہہ بڑی زرخیر اے۔

ج۔ کیوں جے ایہ ساڈا مان اے۔

صحیح جواب: کیوں جے اوس شہید دی ماں نوں جمیا اے۔

4۔ خالی جگہ پر کرو؟

1۔ اللہ دے رستے وچ جان دین والے نوں ۔۔۔۔۔۔۔ کہیا جاندا اے۔                             (غازی، شہید)

2۔ شہید اپنے وطن دا ۔۔۔۔۔۔ ہوندا اے۔ (رکھوالا، دوست)

3۔ شہید دی شہادت کسے قوم دی نویں ۔۔۔۔۔ ہوندی اے۔ (حیاتی، عزت)

4۔ شہید دی۔۔۔۔ داانداز انہیں کیتا جاسکدا اے( عظمت، آن)

5۔ جنگ وچوں سرخروہو کےواپس آن والے سپاہی نوں  ۔۔۔۔۔۔ کہیا جاندااے۔ ( غازی ،شہید)

مکمل جملے

1۔ اللہ دے رستے وچ جان دین والے نوں شہید کہیا جاندااے۔

2۔ شہید اپنے وطن دار رکھوالا ہوندااے۔

3۔ شہید دی شہادت کسے قوم دی نویں حیاتی ہوندی اے۔

4۔ شہید دی عظمت دا اندازہ نہیں کیتا جاسکدا ۔

5۔ جنگ وچوں سرخرو ہوکے واپس آن والے سپاہی نوں غازی کہیا جاندا اے۔

سبق 31۔ غزل

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ جے کوئی بندہ ویلے دے نال نال چلنا چاہندااے تاں اوس نوں کیہ کرنا چاہیدا اے؟ایس غزل دے حوالے نال لکھو؟

ویلا کدی کسے دا انتظار نہیں کردا۔ وقت چلدی ندی اے۔ ایس لئی ایس دے نال نال ٹرن والے ای کامیاب رہندے نیں۔ رک جان والے بہت پچھے رہ جاندے نیں۔ ویلا ٹینشن تے کھلوتی گڈی اے تے ایہدے وچ سوار ہون والیاں نوں ویلے سراپنا سامان لے کے ٹیشن تے اپڑنا پیندا اے تاں ای اوہ گڈی وچ سوار ہو سکدے نیں۔ انج ای جے کوئی بندہ ویلے دے نال نال ٹرنا چاہندا اے۔ ویلے توں پچھے رہن نوں اپنے لئی شرم والی گل سمجھدااے تاں اوس نوں اپنے آل دوالے وسن والیاں تے اپنے مقابلے وچ آون والیاں دا دھیان رکھنا چاہیدا اے۔ اوہ مقابلے علمی میدان وچ ہوون تے بھاویں کسے ہور ہنری میدان وچ، سیاست دے میدان وچ ہوون تے بھاویں کاروباری میدان وچ ۔اپنے ویلے دے نال چلن لئی دوجیاں دے کم داوی مطالعہ کرنا چاہیدا اے تے فیر اوہدے چنگے مندے ہون دا نتارا کردیاں اپنے لئی نویکلیاں تے وکھریاں راہواں کڈھنیاں پین گیاں تاں ای بندہ اپنے آپ نوں ویلے دیاں لوڑاں تھوڑاں موجب ڈھال سکےگاتے ویلے دے نال نال ٹرسکے گا۔

2۔ سچ تے جھوٹھ اک دوجے دے الٹ لفظ نیں۔ ایس طرحاں دے کجھ ہور لفظ ایس غزل وچوں لبھ کے لکھو؟

اُلٹ لفظ الفاظ اُلٹ لفظ الفاظ
پھل کنڈے جھوٹھ سچ
نیچ اچ چن سورج
بند کھلی ہولے بھارے
پکھ نندیا ککھ لکھ

سبق32۔غزل

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ غزل دا پہلا شعر مطلع ہوندا اے جیہدے وچ ردیف تے قافیہ ہوندااے۔ ایس غزل دے مطلعے وچ آسمان تے مکان قافیے نیں۔ غزل دے دوجے شعراں وچ کیہڑے کیہڑے قافیے استعمال ہوئے نیں۔

ایس غزل دے قافیے:

قافیہ ہم آواز لفظاں نوں آکھدے نیں۔ ایہناں پاروں غزل وچ روانی تے شعریت پیدا ہوندی اے۔ ایس غزل وچ آسمان تے مکان توں اڈنشان ،جہان، انجان تے آسان دے اکھر قافیے دے طور تے ورتے گئے نیں۔

2۔ غزل دے چوتھے شعردی تشریح کرو؟

تشریح:

ایس شعروچ وسدااے کہ جس سجن نوں اسیں ساری عمر اپنے لئی انجان سمجھدے رہے ۔جیہدے نال کدی تعلق رکھنا اپنی شان دے مطابق نہ سمجھیا تے جس واسطے ساڈے دل وچ کدی کوئی تھاں نہ بن سکی پرسچی گل تاں ایہ وے کہ اوس سوہنے نے ساڈے حال دی ہمیشہ خبر رکھی تے جینہاں نوں اسیں سبھ کجھ سمجھدے ساں اوہناں توں ودھ کے رکھی۔

3۔ ایس غزل وچ استعمال ہون والے قافیاں توں علاوہ ایسے طرحاں دے کجھ ہور قافیے لکھو؟

اذان،جوان،میزان، ویران، انجان،مہربان، زبان ، جندجان۔

سبق33۔ دیس پیار

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔تھلے دتے لفظاں دے واحد لکھو؟

واحد جمع واحد جمع
لکھ لکھاں حد حداں
سدھر سدھراں صفت صفتاں
مہک مہکان سوما سومے
عزت عزتاں اکھ اکھیاں
بوٹا بوٹے گہنا گہنے
    نہر نہراں

2۔ جمع بنا کے لکھو؟

جمع واحد جمع واحد
دیوے دیوا جیبھاں جیبھ
بھیڑے بھیڑا چنگے چنگا
پگاں پگ شملے شملہ
بلھے بلھا خوشبواں خوشبو
    راکھے راکھا

3۔ نظم دا مرکزی خیال اپنے لفظاں راہیں بیان کرو؟

مرکزی خیال:

ایس نظم وچ شاعر نے دیس پیار دے جذبے نوں اُجاگر کیتا اے۔ نظم پڑھدیاں اپنے وطن نال محبت پیدا ہوندی اے تے اوہدی عظمت اُتے مان تے فخر پیدا ہوندااے۔ ایس نظم وچ شاعر وطن دی اک اک شے توں صدقے واری ہوندا وسدا اے تے اوس نوں اپنی عزت، شہرت ،وقار تے نیک نامی دی وجہ قرار دیندااے۔

سبق34۔ اک طالب علم دی دعا

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ ایس نظم وچ وطن تے علم لئی جیہڑیاں دعاواں کیتیاں گئیاں نیں۔ اوہناں نوں اپنے لفظاں وچ بیان کرو؟

وطن لئی دعاواں:

ایس نظم وچ وطن لئی دعاکیتی گئ اے کہ اللہ سوہنیا!میرے دیس دے اک اک گھر وچ خوشیاں وسن تے اک اک راہ تے تیرے کرم تے مہربانیاں دی بارش ہوندی رہوے۔ اے اللہ توں میرے دیس وچ وسن والیاں دے دلاں وچوں نفرتاں نوں مکادےتے ایہناں دے دلاں وچ پیارتے محبت دے جذبے بھر دے۔ایتھے وس والیاں نوں اتفاق تے اتحاد دی اک لڑی وچ پرودے۔ سارے پاکستانی مہکاں بھریاہاربن جاون جیہدیاں مہکاں چارچوفیرے کھلر جان۔

علم لئی دعاواں:

شاعر دعاکردااے کہ اللہ تعالیٰ اسیں تیرے اگے سرجھکا رہے آں تے تیرے کولوں علم دا چانن لین حاضر ہوئے آں۔ توں سانوں علم دی دولت نال مالامال کردے۔ ساڈیاں راہواں نوں روشن کردے تے علم دے شہر حضرت محمدﷺ دے صدقے ساڈی جہالت مکاکے سانوں علم دی دولت نال مالامال کردے۔

سبق 35۔ وطن آہلنا رہے سلامت

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ تھلے دتے لفظاں دے الٹ لکھو؟

اُلٹ لفظ اُلٹ لفظ
نفرت محبت آسمان زمین
سستی محنت ہنیرا چانن
    جنگ امن

2۔ تھلے دتے گئے لفظاں دی جمع بناؤ۔

جمع واحد جمع واحد
بانے بانا وطناں وطن
رشماں رشم ہنیرے ہنیرا
    آہلنے آہلنا

3۔ ایس نظم وچ وطن نوں کاہدے نال تشبیہ دتی گئی اے؟

ایس نظم وچ وطن نوں پرندیاں دے آہلنے نال تشبیہ دتی گئی اے۔

سبق36۔ کیہڑے پاسے جاواں

سوالات   

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ شاعر دے پرسکون ماحول وچ کس کس شے نے شور شرابا پیدا کیتا؟

اج دے دور وچ پرسکون تے امن امان نال بھری حیاتی گزارنا بہت مشکل ہوگیا اے۔ ہر ویلے تے ہرپاسے اک تیزی تے شورنظرآوندااے۔شاعر نال وی انج ای ہوندا اے۔ پہلاں دروازے دی گھنٹی وجدی اے۔ نال ای گھڑی داالارم بولن لگ پیندا اے۔ اوسے ویلے ای ٹیلی فون دی بنض پھڑک پیندی اے تے فیر ٹی وی تے ڈسکو شروع ہو جاندااے۔ اودھروں اک جہازاپنی زوردار آواز نال اوہدے سرتوں لنگھدااے۔باہر سڑک تے اک گڈی دے ہارن دی آواز آوندی اےتاں دوجی دیاں بریکان کریجن دی آواز سنائی دیندی اے۔ ایہ ساریاں آوازاں شاعر دی پرسکون حیاتی وچ شورشراباکرن داباعث بندیاں نیں۔ انج ایہ ساریاں ایجاداں جیہڑیاں انسانی آسانیاں لئی بنائیاں گئیاں نیں شاعرنوں بے سکون کرن دا باعث بن جاندیاں نیں۔

2۔ ایس نظم دا مرکزی خیال لکھو؟

ایس نظم وچ شاعر نے دسیا اے کہ سائنسی ایجاداں نے انسان نوں سکھ گھٹ تے دکھ بہتے دتے نیں۔ ایہناں پاروں انسان دا امن تے سکون خاص طور تے غارت ہوملن اے۔ شور،رولا، کھپ تے بھج نے انسان نوں ذہنی طور پر پریشان کردتا اے۔

سبق37۔ سکھ سنیہڑا

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ تھلے دتے گئے مصرعیاں دا اسان پنجابی وچ مطلب لکھو؟

ویسیا نوں چھڈو پیار الیکو

کتے نہ تیلی لوتی لاؤ

چکڑوچ نہ روڑے مارو

ڈمہایاں تائیں پار اتارو

ایس مصرعے دا آسان مطلب ایہہ وے کہ دشمنی نوں یستاک کرکے بندہ پیارتے محبت اختیار کرے۔

کتے نہ تیلی لوتی لاؤ

ایس مصرعے دا مطلب اے کہ تسیں کدی وی تیلی لاؤں دی کوشش نہ کرو یعنی بلدی تے تیل پاکے لڑائی ودھان دی کوشش نہ کروتے نہ ای غیبت تے چغلی کرو۔

چکڑوچ نہ روڑے مارو

چکڑ گیلی مٹی نوں آکھیا جاندااے یسپا ایتھے چکڑتوں مراد ہرگندگی والی تھاں اے کیوں جے چکڑ وچ وٹے مارن والے اُتے گندیاں چھٹاں وی تاں پیندیاں نیں۔

ڈمہایاں تائیں پار اتارو

ایسی اں تے مشکلاں وچ پھسے ہوئے انساناں دی مدد کروتے اوہناں نوں حیاتی دے گھمن گھیراں وچ ڈبن توں بچاکے منزل ول جان وچ مدد کرو۔

2۔ ایس نظم دا مرکزی خیال اپنے لفظاں وچ بیان کرو؟

ایس نظم وچ شاعر نے سانوں بھرابھرابن کے رہن دادرس دتا اے۔ اوہ آکھدااے کہ تسیں اللہ رسولؐ نوں یادرکھوتے کسے نوں دکھ نہ دیو۔ میرے دیس دے واسیو! تسیں دشمنیاں بھل جاؤ تے رل مل کے حیاتی یسنی ارو۔ غیبت کرن، لرائیاں کرن لئی لوتیاں لان دی تھان پیار تے محبت دی فضا پیدا کروتے ہرکسے دی عزت دادھیان رکھو۔ دانائی نال فولادنوں وی ڈھالیاجاسکدااے۔ تسیں وی دانائی نال ای دوجیاں نوں اپنے ہم خیال بناسکدے او۔ دوجیاں دے سکھ وچ شامل ہوکے محبت دی فضا پیدا کی جاسکدی اے۔

“چکڑوچ روڑے مارن” توں کیہ مراد اے؟

چکڑاجہی مٹی نوں کہیاجاندااے۔ جیہڑی پانی کھلون پاروں گل گئی ہووے تے یسنی رن لگیاں پیراں نال چمبڑے۔ ایس گیلی مٹی وچ جدوں روڑے مارے جان تاں وہ دوجیاں دے نال نال روڑے مارن والے تے وی چھٹاں پیندیاں نیں تے کپڑے خراب ہوجاندے نیں۔ ایس مصرعےوچ چکڑ وچ روڑے مارن توں مراد اجیہاکم اے جیہدے کرن نال کسے نوں فائدہ ہون دی تھاں الٹا نقصان ہووے۔ ایسے لئی شاعر نے اجیہاکم کرن توں منع کیتا اے۔

سبق38۔ غزل

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ ایہناں لفظاں دے معنے لکھو تو جملے بناؤَ

جملے معنے لفظ
1965ء دی پاک بھارت جنگ دے دوران کئی محاذ قتل گاہ بنے۔ جتھے بندیاں نوں قتل کیتا جاندا قتل گاہ
حشردے میدان وچ گناہگار لوک پانی دی اک اک بوند نوں ترسن گے۔ قیامت دا دن حشر
ساڈی پلس مقابلے توں پہلاں مجرماں نوں گھیل کےاپنی مرضی دی تھاں تے لے آوندی اے۔ گھیر گھیل
شالاجیوندارہویں تے موجاں ماستہ رب کرے شالا
شریف بندے دی ہتک کردینا اوس نوں ماردین دے برابر اے۔ بے عزتی ہتک
میر ے نال اوہنے سکول ونجنا اے۔ جانا ونجنا

2۔ ایس شعر دی تشریح کرو۔

میں اپنے ہتھ دے لکیریں کوں کیا کراں اقبال

ہتک ہے ونجنا ففیریں دا بادشاہ توڑیں

تشریح:

ایس شعر وچ شاعر اقبال آکھدے ستہ کہ اللہ سوہنے نے میرے ہتھاں دیاں لکیراں وچ میرے لئی فقیری لکھ دتی اے تے میں رب دے لکھے موجب درویش تے فقیر بن گیا واں۔ میں ایہناں لکیراں نوں مناوی نہیں سکدا۔ ایس لئی رب نے شکر میرے مقدروچ لکھ دتا اے مینوں قبول اے۔ ہن فقیری تے درویشی اختیار کرن توں بعد میں دستادے کسے بادشاہ دے دربار وچ کویں جاسکنا واں کیوں جے فقیراں دا بادشاہ دے دے دربار وچ جانا بے عزتی دی گل اے۔ ہمیش بادشاہ ای چل کے فقیراں دے دروازے تے حاضری دیندے رہے ستہ ۔ ایس لئی میں کسے بادشاہ دے بوہے تے نہیں جاسکدا۔

سبق 39۔ زراعتی گیت

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ واحددے جمع تے جمع دے واحد لکھو؟

جمع واحد جمع واحد
سوہنے سوہنا ہلاں ہل
پیلیاں پیلی زمیناں زمین
ویہڑیاں ویہڑا بنیاں بنے
کنکاں کنک چنیاں چنا
منجیاں منجی محنتاں محنت

2۔ تھلے دتے گئے لفظاں دیاں آوازاں والے لفظ لکھو؟

ہم آواز لفظ ہم آواز لفظ
جیڈا کیڈا موہنی سوہنی
مٹھ، گٹھ اٹھ لی ،بالی،نالی ہالی
میلیاں پیلیاں بل،سل،ہل،چل ول
کھاؤندا،پاؤندا لاؤندا انگ، ڈھنگ،منگ رنگ
پھیر، سیر،ہنیر ڈھیر چنیاں بنیاں

3۔ تیجے بند دامفہوم اپنی زبان وچ لکھو؟

ایس بند وچ شاعر واہی وان دیاں تعریفاں کردیاں آکھدے اے کہ ایس اپنی محنت تے کوشش نال کنکاں دے ڈھیر لادتے ستہ۔ بہت زیادہ کنک اگاون دے بعد ہن کسان نے ودھ توں ودھ منجی دی بسیر اگاون دے منصوبے وی بنالئے ستہ۔ کسان میرے ملک دا محنتی سپوت اے۔ ایس نے ہرپاسے اپنی محنت داچانن کھلارچھڈیا اے۔ محنت پاروں ہرکوئی ایس دیاں تعریفاں کررہیااے۔ کیوں جے ایہہ دیس دی خوشحالی وچ بھرواں حصہ پارہیااے۔

سبق 40۔ غزل

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ ایہناں لفظاں دے الٹ لفظ لکھو؟

اُلٹ لفظ اُلٹ لفظ
محبتاں کدورتاں بدبو خوشبو
بہار خزاں چانن ہنیرا

2۔ تیجے شعر وچ شاعر نے جس گل دی تمنا کیتی اے ۔اوس نوں اپنے لفظاں وچ لکھو؟

تشریح:

ایس شعر وچ شاعر آکھدا اے کہ مسکریں ہرسال بہاردے موسم وچ خزاں دور چلی جاندی اےتے ہرپاسے بہاردا راج ہوندااے۔ گلشن وچ ہرپاسے پھل ای پھل دسدے نیں۔ ستہ۔ ہرپاسے ہوا تازہ نظرآوندی اے۔ انج ای اللہ کرے کہ وطن وچ خزاں پکی پکی دور ہوجاوے تے ہن ہرپاسے بہارآجاوے۔ ہرگھر خوشیاں وسن تے لوک چائیں چائیں حیاتی گزارن۔ ایتھے خزاں دا نشان وی نہ رہوے۔ خزاں توں ایتھے مراد تنگی، معاشی بدحالی تے بے امنی مراد اے جد کہ بہارخوشی، خوش حالی تے امن و سکون دی علامت اے۔

سبق41۔ غزل

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ ایس غزل وچ مطلع کیہڑا اے؟

غزل دے پہلے شعر نوں مطلع آکھدے نیں ستہ۔ مطلعے دے دوواں مصرعیاں وچ قافیے تے ردیف دی ورت کیتی جاندی اے۔ ایس غزل دا مطلع انج اے۔

گھٹ نہیں اوہ جو پالن والے ہوندے نیں

پر بوہتے رکھ بالن والے ہوندے نیں

2۔ ایس غزل وچ “والے ہوندے نیں” باربار استعمال ہویااے۔ شاعری دی زبان وچ ایہنوں کیہ آکھیا جاندااے ؟

کسے وی غزل دے پہلے شعر دے دوواں مصرعیاں دے آخر اتے تے باربار غزل دے ہر شعر دے دوجے مصرعے دے انت اتے آون والے اجیہے لفظاں نوں ردیف آکھیا جاندا اے۔ جیویں ایس غزل وچ باربار آون والے لفظ” والے ہوندے  ستہ” ردیف اے۔

3۔ مقطع کس نوں آکھدے نیں؟ ایس غزل دا مقطع لکھو؟

غزل دے آخری شعر وچ شاعر اپناناں یا تخلص وی استعمال کردے ستہ۔ ایس آخری شعرنوں مقطع آکھیا جاندااے۔ ایس غزل دا مقطع انج اے۔

وقت قبول کرے نہ احقر جہناں نوں

اوہ سکے مڑ ڈھالن والے ہوندے نیں

4۔ غزل دے چوتھے شعر دا مفہوم لکھو؟

ایس شعر وچ شاعر نے اج دے دوردی نفسانفسی تے دوڑ بھج اتے چانن پایا اے ۔اوہ آکھدے ستہ کہ ویلا اینا تیز ہوگیا اے کہ اج بڑے ای قریبی رشتیاں وچ دی سانجھاں مکدیاں جاندیاں ستہ۔ محبت دیاں سانجھاں، پیاردیاں سانجھاں، روبار دیاں سانجھاں ،کھیڈاں تے کٹھے بہن دیاں سانجھاں تے ساریان نال ودھ کے رشتیان دیاں سانجھاں وی ناں دیاں ای رہی جاندیاں ستہ۔ اج تاں اک دوجے دے سکھ دکھ وچ شامل ہون والے ،اوکھے ویلے آون والے وی ویلے ہتھوں مجبور ہوکے ناتے مکائی جاندے ستہ۔ ویلا تیزی نال اتینوودھ رہیا اے تے اسیں اوہدے پچھے پجھ رہے آں۔اک دوجے نال بہن کھلون تے اک دوجے دے دکھڑے سنن والی گل تاں ہن مکدی جارہی اے تے ہربندے نوں اپنے دکھ آپ سہنے پئے رہے ستہ۔

سبق 42۔ بکرامنڈی

سوالات

سوال1۔ مشقی سوالاں دے جواب دیو۔

1۔ تھلے دتے لفظاں دے واحد لکھو؟

واحد جمع واحد جمع
گل گلاں بھیڈو بھیڈواں
دند دنداں گنڈھ گنڈھاں
    گٹھ گٹھاں

2۔ محاوریاں دے معنے تے جملے لکھو؟

جملے معنے لفظ
ماپیاں دی چھڈی دولت اجاڑ کے ہن جمیل دودوتھاں تے نوکری کردااے۔ اوہنوں تاں، ہتھاں نال دتیاں گنڈھاں دنداں نال کھولنیاں پے رہیاں سنہ۔ آپ وگاڑ لینا تے فیر مشکل نا ل حل کرنا ہتھاں نال گنڈھاں چاہڑھ کے دنداں نال کھلولنا
چاچی جیراں سامنے جھوٹھ بولنا، بہت مشکل اے۔ اوہ تاں اڈدے پنچھی دے پر گن لیندی اے۔ چالاک دے ہوشیار ہونا اڈدے پنچھی تے پر گننا
گلاں تراشن والے وقتی طور تے بھاویں فائدہ اٹھا لیندے نیں ستہ پر انت محبتاں دے مقابلے وچ گھاٹے وچ ای رہندے نیں۔ بہانے بناؤنا گلاں تراشنا

3۔ ایس مکالمے دا مفہوم اپنے لفظاں وچ لکھو؟

گلاں دی مشین ایں تے کاں کاں بولنائیں

ہتھیں گنڈھاں چاڑھ کے تے دنداں نال کھولنائیں

سدھی ساویں گل کر ایہدا کیہ لینا ایں

ٹول ٹیکس سنے مینوں کنے وچ پینا ایں

اک گاہک ملک صاحب منڈی وچ بکرا خریدن جاندے نیں تے اوہناں نوں ویکھدیاں ای پباری منھا آکھدااے کہ ملک صاحب حکم کرو۔ تہانوں کہیڑا جانوردکھاواں۔ بکرا،بکری یا فیر بھیڈو پسندکروتینو۔ فیراوہ آپ ای ایک بکراپھڑ کے سامنے لے آوندا اے تے آکھدااے کہ ایہہ ملکوال دا اعلیٰ نسل دا بکرااے ۔تسیں اپنی تسلی لئی تول کے وی ویکھ سکدے او۔ ایہدے وچوں ڈیڑھ من گوشت نکلے گاتے ایہدی دوجی خوبی ایہہ وے کہ تسیں ایہدے نال انگریزی وی بول سکدے او۔

منھے دیاں گلاں سن کے ملک صاحب آکھدے نیں کہ توں تاں گلاں دی مشین اے تے کاں کاں بولی جارہیا ایں۔ ہتھاں نال دتیاں گنڈھاں دنداں نال کھولی جارہیا ایں۔ میرے نال سدھی گل کر کہ بکر امینوں ٹولٹیکس سمیت کنے دا پوے گا۔

منھا آکھدااے کہ ایہہ تہانوں پندرں ہزاردا پے جائے گاپر سچی گل جے کہ ایہہ بہت چنگا دانہ اے تے ایہد ا مل وی مناسب اے۔پندراں ہزار مل سن کے ملک صاحب بڑے غصے نال آکھد ے نیں کہ پندراں ہزار وچ کارآجاندی اے۔ ٹیلی فون لگ جاندااے تے توں مینوں بکرے دا مل پندراں ہزار دس رہیا ایں۔

منھا ملک صاحب نوں غصے وچ ویکھ کے آکھدااے کہ ہولی بولو جے بکرے نے سن لیا تاں ایس تہانوں ڈھڈھ ماردینا اے۔ لینا جے تاں کجھ تسیں اگے آؤکجھ مل میں گھٹ کرناواں۔اچھا انج کرو!تسیں مینوں پندراں ہزاروچون روپیہ گھٹ دے دینا بس گل مک گئی ،جلدی جلدی پیسے دیوو۔

ایہہ سندیاں ای ملک صاحب آکھدے نیں کہ بہت چالاک نہ بن ۔ توں فضول گلاں کرکے ساڈے جیہے شریفاں نال بدمعاشیاں کررہیاایں۔ایہ سن کے منھاوی غصے وچ آجاندااے تے آکھدااے کہ ملک صاحب جے اسیں بدمعاش آں تے تسیں ساڈے چیف او۔ میری گل دا برانہ منانا۔ اج انج وی جمعرات دا دن اے۔ ایس لئی تسیں بکرے داخیال بھل جاؤ ۔

=====================  ختم شد  =======================

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *